Ζελένσκι: Ηγέτης ή Άγιος;

Ο Πρόεδρος Ζελένσκι είτε ζει μια ηρωική και πένθιμη έξοδο απελπισίας που δεν έχει λογική μόνο συναίσθημα,

είτε αφέθηκε αφελώς να χρησιμοποιηθεί από όποιους επιθυμούσαν τη ρήξη τώρα με αυτή τη μορφή για γεωστρατηγικούς λόγους και εσωτερικά να επηρεαστεί από μη ρεαλιστές συνεργάτες γύρω του.

Ίσως και τα δύο.

Προσωπικά αισθάνομαι βαθιά συμπόνια και συμπάθεια για τον άνθρωπο σε αυτές τις ακραίες συγκυρίες. Στις οποίες μάλιστα βρέθηκε ήδη από την αρχή της προεδρίας του με το σαμποτάζ του Τραμπ στην Ουκρανία υπέρ του Πούτιν με τα γνωστά τραγελαφικά γεγονότα.

Όμως η λογική μου λέει ότι εκ του αποτελέσματος (που ακόμη εκκρεμεί αλλά διαγράφεται) δεν υπηρέτησε σωστά τα συμφέροντα της χώρας του, του λαού του.

Η Ουκρανία (και η Ευρώπη αλλά αυτό είναι άλλο θέμα) έχασε πολύ περισσότερα από όσα θα είχε χάσει με μια πιο ρεαλιστική και μετριοπαθή στάση σε αυτή τη φάση με δεδομένες τις παγκόσμιες ισορροπίες. Συνεχίζοντας να δουλεύει συστηματικά και με σχέδιο για να αλλάξουν αυτές οι ισορροπίες.

Τι κέρδισε ή θα κερδίσει ο απλός Ουκρανός πολίτης από αυτή τη στάση; Θα καταλήξει σε λίγους μήνες, σε κάποιο διάστημα έστω, για να αξίζει τη θυσία, πιο ασφαλής; Πιο εύπορος; Πιο ελεύθερος;

Έχασε ανθρώπους, υποδομές, παραγωγή. Θα βρει μάλλον πιο πολύ πόνο, κατοχή, πόλεμο, προσφυγιά. Πιθανότατα θα βρεθεί με πολύ λιγότερη αυτονομία, κυριαρχία και σχέσεις με την υπόλοιπη Ευρώπη από ό,τι αν είχε επιδιώξει έναν, δύσκολο ομολογουμένως, συμβιβασμό. Αν κατακτηθεί και τοποθετηθεί μια κυβέρνηση ανδρεικέλων, θα υποστεί έμμεσα και τις συνέπειες των κυρώσεων που πλήττουν τη Ρωσία. Μπορεί καν να μην προλάβει τις φετινές σοδειές του σταριού (5ος παγκόσμιος εξαγωγέας σταριού, 1ος ηλιέλαιου) από τις οποίες ζει μεγάλο μέρος της οικονομίας.

Πιθανόν να βιώσει ένα αντάρτικο κι έναν εμφύλιο για αρκετό καιρό, που θα αφήσει βαθιά τραύματα. Αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο για όποιον βλέπει τη ρήξη Ρωσίας - Δύσης σαν γεωπολιτική ευκαιρία ενίσχυσης της ηγεμονίας του και τις οδομαχίες στην Ουκρανία σαν μια μάχη με ανθρώπινα drones, από τον καναπέ του ή από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Αλλά για την ίδια τη χώρα και τους ανθρώπους της, δεν είναι έτσι.

Σαν να έγινε πιόνι σε ένα γενικότερο γεωπολιτικό παιχνίδι. Χωρίς να κερδίσει σχεδόν τίποτα.

Κανείς δεν υποσχέθηκε εξάλλου ποτέ ότι θα βοηθήσει στρατιωτικά. Το αντίθετο. Οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ ξεκαθάρισαν εξ αρχής ότι δεν θα στείλουν στρατιώτες, ούτε οι χώρες της ΕΕ. Επίσης κανένας δεν δεσμεύτηκε να του πουλήσει ή να του δωρίσει όπλα έγκαιρα και να εκπαιδεύσει τον στρατό του.

Οπότε αναρωτιέται κανείς, πού στηριζόταν η αδιαλλαξία (έστω με όλα τα δίκια) απέναντι στους Ρώσους και την αυταρχική απολυταρχία του Πούτιν, για την ουδετερότητα και την αυτονομία των ρωσόφωνων;

Πράγμα το οποίο φέρεται να αποδέχθηκε προχτές, υπό αυτές τις συνθήκες, πως είναι έτοιμος να τα διαπραγματευθεί αλλά καλώντας τους Ρώσους να το κάνουν στην .... Πολωνία; Ποιον εξυπηρέτησε; Κέρδισε κάτι; Διασφάλισε κάτι η χώρα του από αυτό; Αυτά είναι τα πραγματικά ερωτήματα που απευθύνονται σε ηγέτες, όχι σε αγίους οι οποίοι μαρτυρούν για τη σωτηρία της ψυχής τους.

Πώς το έκανε εάν δεν είχε εξασφαλίσει μια προοπτική εξόδου από μια ρήξη σε καλύτερο σημείο από αυτό που μπήκε; Πώς δεν έλαβε υπόψη του τι συνέβη στη Συρία , όπου οι άνθρωποι εξεγέρθηκαν κατά του Ρωσόφιλου φοβερού δικτάτορα Άσαντ με το αίτημα της Δημοκρατίας με την παρακίνηση των Αμερικανών και της Δύσης, οι οποίοι όμως μετά τους παράτησαν στην τύχη τους; Όταν τα ρωσικά στρατεύματα εισέβαλαν για να αντιμετωπίσουν τον ISIS, υποτίθεται, που οι ίδιοι άφησαν να φουντώσει και έσφαξαν, βασάνισαν, έριξαν χημικά, ισοπέδωσαν κυριολεκτικά πόλεις και χωριά και οδήγησαν στον ξεριζωμό 12 από τα 20 εκατομμύρια κατοίκους της χώρας. Ενδεχόμενα όμως να μην μπορούσε ούτε να δει και να κατανοήσει τους διεθνείς συσχετισμούς ούτε να την επιβάλει αυτή τη στάση ο ίδιος εσωτερικά στον περίγυρό του, ακόμη και εάν την έβλεπε.

Ίσως έχει ένα τραγικό τέλος και ο ίδιος, πράγμα που απεύχομαι από την καρδιά μου. Αλλά έχω την εντύπωση πως αισθάνεται σαν να παίζει την τελευταία του παράσταση. Σαν ηθοποιός που έχει ενσωματώσει τον τραγικό θεατρικό ρόλο του τόσο που ταυτίζεται. Αυτή είναι η απλή και τίμια πιθανότητα για τον ίδιο και συναισθηματικά ολοκληρωμένη. Θα κερδίσει (δικαίως) μια θέση στο πάνθεον των μαρτύρων του έθνους του. Υποθέτω έτσι το βλέπει.

Τώρα μπορεί να απαντήσει κάποιος ''ελευθερία ή θάνατος''. Όμως αν οι συνθήκες δεν είναι κατάλληλες, η στιγμή σωστή και η χώρα κατάλληλα προετοιμασμένη, πολύ συχνά έρχεται το δεύτερο, ο θάνατος, χωρίς το πρώτο, την ελευθερία.

Για να καταλάβουμε πόσο ανώριμες ήταν οι συνθήκες αρκεί να δούμε μερικά δεδομένα.

Τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας στο Συμβούλιο Ασφαλείας, όπου δυο μέλη του, όχι μόνο η Κίνα αλλά και η Ινδία, που αντιπροσωπεύουν το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού και 26% του παγκόσμιου ΑΕΠ σε PPP, αρνήθηκαν να υποστηρίξουν το ψήφισμα και δέχθηκαν μόνο να απέχουν. Kαι αυτό αφού το ψήφισμα είχε αλλάξει από απερίφραστη καταδίκη σε deplorable actions. Διαφορετικές χώρες, όπως το Ισραήλ και η Αίγυπτος, τηρούν επιφυλακτική στάση.

Σημειώνεται ότι η Αίγυπτος εισάγει το 70% του σταριού της από τη Ρωσία και Ουκρανία και άλλο τόσο η Τουρκία, βασικό για να θρέψουν τα 180 εκατομμύρια κατοίκους τους. Και πολλές σημαντικές χώρες της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής όπως και της Αφρικής δεν έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε αυτή την σύγκρουση και δεν δείχνουν διατεθειμένες να πληρώσουν κάποιο κόστος γι' αυτήν.

Για να μην μιλήσουμε για την Ευρώπη, η οποία σύρθηκε σε αυτήν τη ρήξη και καλείται να επωμιστεί το μεγαλύτερο μέρος του κόστους των κυρώσεων και να το καταβάλει σε ρευστό προς μακρινούς εξαγωγείς αερίου, πετρελαίου και μετάλλων. Πολλοί εκ των οποίων το ίδιο αυταρχικοί με τον Πούτιν ή και παραπάνω, ενώ κινδυνεύει να χάσει την πρωτοκαθεδρία της στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Το πιο σημαντικό. Μόλις το 33% των Αμερικανών φαίνεται να στηρίζει την πολιτική των ΗΠΑ στην Ουκρανία (πρόσφατη δημοσκόπηση 20-24 Φεβρουαρίου). Η τάση για τη μη στήριξη της αποστολής στρατευμάτων και δυνάμεων στην Ευρώπη και τα προβλήματά της είναι σταθερή και διαρκώς αυξανόμενη. Οι πολίτες των ΗΠΑ φαίνεται ότι δεν αντιλαμβάνονται ή κουράστηκαν, δεν μπορούν ή δεν θέλουν να αναλάβουν την προσπάθεια διατήρησης της παγκόσμιας ηγεμονίας τους, την οποία προσπαθεί να συντηρήσει (ορθά) η ελίτ τους. Μπροστά σε αυτή την κόπωση των πολιτών, οι ελίτ βρίσκονται στο δίλημμα να αποδεχτούν μικρότερο παγκόσμιο ρόλο σταδιακά με ό,τι αυτό συνεπάγεται ή να μετεξελιχθεί η Δημοκρατία σε περισσότερο αυτοκρατορικά μοντέλα, όπως συνέβη και στη Ρώμη, που ενδιαφέρεται κύρια για την κυριαρχία της. Όπως και να έχει, οι ΗΠΑ δεν μπορούν πλέον να ιδωθούν ως ο αδιαμφισβήτητος εγγυητής της άμυνας της Δύσης.

Η Ευρώπη, ακόμη, δεν έχει προλάβει να συγκροτήσει Ευρωπαϊκό στρατό και σύστημα άμυνας. Ίσως βέβαια η ώθηση προς αυτή την κατεύθυνση να είναι ένα κέρδος μεσοπρόθεσμα για την Ευρώπη. Όμως για την Ουκρανία σήμερα και στο εγγύς μέλλον τι σημαίνουν αυτά;

Εάν οι Έλληνες είχαν εξεγερθεί κατά των Οθωμανών τον 17ο αιώνα και είχαν επιδοθεί σε αντάρτικο με την ελπίδα ότι θα τους στηρίξει η Ισπανία ή η Βενετία που βρίσκονταν στα μαχαίρια με τους Τούρκους, δεν θα ήμαστε εδώ να μιλούμε αυτή τη γλώσσα σήμερα. Απλώς δεν θα άφηναν κανέναν ζωντανό οι Οθωμανοί στα ντουζένια τους. Ακόμη και τον 18ο αιώνα δεν ήταν δυνατόν. Έπρεπε να έρθει ο 19ος το '21, ο Καποδίστριας και κάμποση τύχη για να πετύχει.

Όλα τούτα σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογούν φυσικά τον Ρώσο τύραννο με τις βαθιά ρατσιστικές και ανελεύθερες αντιλήψεις. Από την άλλη, βοηθούν να διακρίνουμε τα γεωπολιτικά παιχνίδια από τη δίκαιη επιθυμία ενός λαού για δημοκρατία.

Θα ρωτήσει κάποιος, πώς θα τον αντιμετωπίσουμε τότε τον τύραννο αυτόν; Πώς μπορούμε να ελπίζουμε σε μια ειρηνική συνύπαρξη και μια μετεξέλιξη της Ρωσίας;

Η απάντηση είναι μακρά και περίπλοκη, σίγουρα όχι απλοϊκή και βέβαια εξαρτάται ποιος μιλά και ποιους εκπροσωπεί, πώς βλέπει τη θέση της χώρας του ή της ηπείρου του στον κόσμο. Πάντως είναι ανήθικο και αντιπαραγωγικό να το επιχειρεί οποιοσδήποτε με το αίμα ή τα λεφτά των άλλων. Ποτέ κανένας τύραννος δεν ηττήθηκε έτσι.

Τίποτα από αυτά δεν ακυρώνει ότι στην παρούσα συγκυρία η ψυχή μας είναι με κάθε Ουκρανό που ξεριζώνεται, κάθε έναν που πολεμάει για το σπίτι του. Και ότι πρέπει να στηρίξουμε τους ανθρώπους αυτούς με κάθε δυνατό τρόπο. Παίρνοντας σημαντικές αποφάσεις για την Ευρώπη, την αμυντική και οικονομική αυτονομία της. Αυτό εξάλλου είναι η δική μας, η Ευρωπαϊκή επένδυση στο μέλλον. Και θα είναι αποτυχία όλων των Ευρωπαίων που θα βαρύνει στις γενιές που θα έρθουν, αν δεν γίνει τώρα.

Όσο για τον Πρόεδρο Ζελένσκι, οι επόμενες ημέρες θα δείξουν σε ποια κατηγορία θα τον κατατάξει η ιστορία. Ανθρώπινα, ειλικρινά ευχόμαστε να μην είναι εκεί που μπαίνουν οι Άγιοι, στο μαρτυρολόγιο. Και να πιάσουν τόπο για τους Ουκρανούς οι θυσίες τους.

Γιώργος Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος

H Ουκρανική κρίση

Η κάπως υστερική αμερικανική παρέμβαση στην Ουκρανική κρίση (θα εισβάλουν τον Φεβρουάριο, έτοιμη η εισβολή, είναι imminent, θα εισβάλουν πριν το τέλος των ολυμπιακών, εισέβαλαν ήδη - Bloomberg - α, συγγνώμη λάθος), το λεκτικό, η εμμονή στο "η Δύση είναι ενωμένη", ενώ στην πραγματικότητα η Ευρώπη, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Ε.Ε. έχει ήδη άλλη προσέγγιση, οι καθησυχαστικές δηλώσεις των Αμερικανών, προφανώς μετά τις διαμαρτυρίες των Ευρωπαίων, ''δεν θα κάνουμε κάτι για την Ευρώπη χωρίς αυτήν'', ακόμη και η αντίδραση του Ουκρανού Προέδρου, που η χώρα του πράγματι απειλείται αλλά γνωρίζει ότι δεν υπάρχει περίπτωση να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και ότι με κάποιον τρόπο πρέπει να συζήσει ειρηνικά με την Ευρώπη και με τη Ρωσία, έφτασε να ζητήσει από τον Μπάιντεν να σταματήσει αυτό το καταστροφολογικό σενάριο, όλα αυτά έχουν τη ρίζα τους στα συνημμένα διαγράμματα.

πηγή https://www.visualcapitalist.com/

Είναι σημαντικό το διάγραμμα της παγκόσμιας κατανομής του ΑΕΠ σε PPP, το οποίο αντικατοπτρίζει ορθότερα την πραγματική και όχι δολαριακή ονομαστική οικονομία: δηλαδή πόσα προϊόντα, όπλα, τρόφιμα, υπηρεσίες, πράγματι δημιουργεί και μπορεί να καταναλώσει μια οικονομία. Όπως και τα διαγράμματα που δείχνουν τις ροές του εμπορίου από και προς τις οικονομίες σε τρεις στιγμές, 1960 - 1990 - 2020.

Οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον η ηγεμονεύουσα δύναμη μόνη της στον πλανήτη. Ο κόσμος έχει γίνει πολυπολικός. Μας αρέσει δεν μας αρέσει. Κάποιες χώρες και οικονομίες αποδεικνύονται εξίσου παραγωγικές και βελτιώνουν τη ζωή των πολιτών τους, όπως και έχουν θετική επίπτωση στο παγκόσμιο εμπόριο και ΑΕΠ βελτιώνοντας την ανάπτυξη και άλλων περιοχών του πλανήτη, παρότι έχουν διαφορετικό οικονομικό και πολιτικό μοντέλο, έναν καπιταλισμό σε διαφορετική πολιτική, κοινωνική και κυρίως ιστορική και πολιτιστική βάση. Είναι μεγάλη συζήτηση το γιατί, χωρίς ηθικολογίες ή αφελείς ντετερμινισμούς, που δεν προσφέρεται να γίνει εδώ. Δεν αρκεί για την απάντησή του ότι το αμερικανικό σύστημα διακυβέρνησης είναι καλύτερο απ΄ τον Θεό, ότι οι Κινέζοι καταπιέζουν τα 5 - 10 εκατομμύρια μουσουλμάνους Ουιγούρους, και αυτό μας καίει τόσο πολύ για πρώτη φορά στην ιστορία ενώ, αντίθετα, τη σφαγή στην Υεμένη από Σαουδάραβες και Ιρανούς, για την οποία κάτι μπορούμε να κάνουμε, την έχουμε ξεχάσει.

Σίγουρα οι ΗΠΑ έχουν ακόμη σημαντικούς μοχλούς επιρροής, μεγαλύτερους της οικονομικής τους βάσης: το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα (εξ ου και η απειλή προς τη Ρωσία να αποκόψουν το τραπεζικό της σύστημα από τον υπόλοιπο κόσμο), τις Ένοπλες Δυνάμεις, που πληρώνουν με το αστρονομικό ποσό των 778 δις δολαρίων τον χρόνο, έναντι 252 δις της Κίνας, 72 της Ινδίας και 61,7 της Ρωσίας, μεταξύ 50 και 60 της Γαλλίας, Αγγλίας και Γερμανίας (παρότι εάν τα ονομαστικά αυτά ποσά αναχθούν σε PPP, δηλαδή σε πραγματικά χρήματα, η διαφορά είναι σχετικά μικρότερη). Έχουν τη σχετική επίσης κυριαρχία στο διαδίκτυο και σε ορισμένες τεχνολογίες αιχμής.

Όμως η τάση είναι φθίνουσα σε όλα αυτά. Καμία χώρα δεν μπορεί να διατηρεί επί μακρόν στρατιωτικές δαπάνες που δεν ανταποκρίνονται στο μέγεθος της οικονομίας της. Και φτάνει μια στιγμή που αυτοί οι πόροι γίνεται αισθητό ότι λείπουν από την επένδυση σε παραγωγικές υποδομές. Το ένα τρις δολάρια που εγκρίθηκε για επενδύσεις σε δίκτυα και υποδομές στις ΗΠΑ δεν θα καλύψει ούτε το ένα τέταρτο της απόστασης που χωρίζει τους αυτοκινητοδρόμους, τραίνα υψηλής ταχύτητας, λιμάνια, γέφυρες, των Αμερικανών από αυτά της Ευρώπης ή της Κίνας. Οι άλλες αγορές είναι αρκετά μεγάλες για να ζήσουν πλέον χωρίς τις ΗΠΑ και τους πολύ στενούς τους συμμάχους και διαθέτουν οριακή επάρκεια τεχνολογική, ενεργειακή, διατροφική, ενώ λίγο λίγο αναπτύσσουν χρηματοπιστωτική και διαδικτυακή αυτονομία.

Οι ΗΠΑ για να διατηρήσουν το μεγαλύτερο μέρος της ηγεμονίας τους χρειάζονται συμμάχους. Πέρα από τον αγγλοσαξωνικό κόσμο, οι υπόλοιποι γίνονται ολοένα και πιο επιφυλακτικοί. ΟΙ Ευρωπαίοι έχουν αποκλίνοντα στρατηγικά συμφέροντα με τις ΗΠΑ.

Το ΝΑΤΟ δείχνει τους μυς του στο εσωτερικό της Ευρώπης αλλά όχι στην ίδια την Ουκρανία. Η οποία καλείται να είναι η γενναία της υπόθεσης και να πολεμήσει έναν πόλεμο που εκ των προτέρων της λένε ότι θα χάσει και στην καλύτερη περίπτωση θα καταλήξει μετά από τεράστιες καταστροφές να κάνει αντάρτικο στον κατακτητή μετά από έναν εμφύλιο πόλεμο, με το 20-40% του πληθυσμού της που είτε είναι Ρωσικής καταγωγής (17%) είτε προτιμούν στενότερους δεσμούς με τη Ρωσία.

Στη Συρία, που υπήρχε κάθε λόγος, ηθική υποχρέωση (οι εξεγερμένοι ζητούσαν δημοκρατία με την παρακίνηση των δυτικών) και δικαίωμα να ηγηθούν μιας παρέμβασης της Δύσης οι Αμερικανοί, με πολύ μικρότερο κόστος, έκαναν πίσω γιατί δεν άντεχαν να στείλουν στρατιώτες μαζί με τους Ευρωπαίους και να επιβάλουν απαγόρευση πτήσεων πάνω από ένα τμήμα της επικράτειας, ώστε να καταφύγουν και οι πρόσφυγες σε αυτό και να χάσουν τον έλεγχο οι Ασάντ / Πούτιν. Δεν το έκαναν, με απόφαση του Ομπάμα, ευνουχισμένοι από την τραγική επέμβαση στο Ιράκ. Ο ίδιος ο Πούτιν σε συνέντευξή του στους FT όταν ρωτήθηκε για τη Συρία δήλωσε ότι ''το σκεφθήκαμε πολύ αν πρέπει να πάμε, τα ρίσκα και τα οφέλη, αλλά μπορώ να πω πως πετύχαμε πολύ παραπάνω από όσα περίμενα''. (όλη η εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνέντευξη εδώ https://www.youtube.com/watch?v=FbY0VpyjtuI...)

Στην οπτική τους οι Αμερικανοί φίλοι μας γνωρίζουν ότι ο χρόνος δεν δουλεύει αυτή τη φορά υπέρ τους, όπως τον περασμένο και προπερασμένο αιώνα. Προτιμούν λοιπόν να χρησιμοποιούν τα ισχυρά χαρτιά τους όσο ακόμη έχουν μεγαλύτερη ισχύ. Ένα από αυτά είναι οι Ένοπλες Δυνάμεις τους, που έχουν παγκόσμια προβολή. Όμως και αυτό είναι υπό αμφισβήτηση (το πόσο είναι ικανές να το χρησιμοποιήσουν) λόγω της δυσπιστίας της κοινής τους γνώμης για το αναγκαίο όλων των πολέμων, ειδικά μετά το φιάσκο της δεύτερης εκστρατείας στο Ιράκ. Έτσι εγκατέλειψαν τη Συρία, εγκατέλειψαν το Αφγανιστάν, όπου παρόλα αυτά οι πόλεμοι είναι λιγότερο επικίνδυνοι για την παγκόσμια ειρήνη από ό,τι στην Ευρώπη και με πιο ανίσχυρους αντιπάλους.

Με δυο λόγια, η διασφάλιση του μεγαλύτερου δυνατού μέρους της παγκόσμιας ηγεμονίας τους (όπως και ο διαρκής εσωτερικός εκλογικός κύκλος, που ο τωρινός Πρόεδρος πρέπει κάτι να δείξει σύντομα, ενώ ο πληθωρισμός καλπάζει εσωτερικά) πιέζει τις ΗΠΑ να δράσουν κάπως τώρα. Γιατί όσο περνάει ο καιρός η ισχύς τους θα φθίνει από την οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη νέων πόλων (Κίνα, Ινδία, Ρωσία, Βραζιλία) την πολιτική μετά την οικονομική αυτονόμηση της ΕΕ και την αναθεώρηση προτεραιοτήτων από παραδοσιακούς συμμάχους (Ιαπωνία, Νότια Κορέα κλπ) που αναπόφευκτα θα συμβεί όσο αλλάζει η παγκόσμια οικονομική ισορροπία.

Ας σκεφτούμε λίγο τι θα σήμαινε μια εισβολή στην Ουκρανία και οι πολύ αυστηρές κυρώσεις που επαπειλούνται:

Για την Ουκρανία μια τεράστια καταστροφή. Παρά την ηρωική αντίσταση του πληθυσμού, σε όλα τα σενάρια θα υπήρχαν δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί, υποδομές κατεστραμμένες, το σύνολο ή μέρος της χώρας κατειλημμένο και η κατοχή από τη Ρωσία με την οικονομία της να έχει πληγεί από τις κυρώσεις θα είναι ακόμη πιο σκληρή. Η χώρα ήδη έχει χάσει μεγάλο μέρος του πληθυσμού της. Από 51 εκατομμύρια που ήταν το 1990 έχει απομείνει γύρω στα 43 εκατομμύρια το 2022 , μόλις 37 εκατομμύρια αν βγάλει κανείς τον πληθυσμό της Κριμαίας που κατελήφθη από τη Ρωσία και των περιοχών που ελέγχονται από τους αυτονομιστές. Μεγάλο μέρος έχει μεταναστεύσει από το '90 και μετά είτε στην Ευρωπαϊκή Ένωση (γύρω στις 700 χιλιάδες), στις ΗΠΑ, τον Καναδά και άλλες δυτικές χώρες αρκετοί, είτε στη Ρωσία (3 εκατομμύρια) όπου λαμβάνουν όμως με ευκολία Ρωσικό διαβατήριο και άδεια εργασίας. Αυτή η φυγή επιδεινώνεται από το πολεμικό κλίμα και την ένταση.

Σε περίπτωση εισβολής και πολεμικής εμπλοκής οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη θα εκτιναχθούν σε αστρονομικά επίπεδα, καθώς το κόστος μεταφοράς από το Κατάρ ή τις ΗΠΑ είναι πολλαπλάσιο, ανεβάζοντας τον πληθωρισμό, το ρεύμα και τα κόστη παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών και πλήττοντας τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Είτε θα το κόψει η Ρωσία ή η Ευρώπη, είτε η Ευρώπη θα συνεχίσει να πληρώνει τη Ρωσία παρά τις κυρώσεις, οπότε άκυρες οι κυρώσεις. Η συνεπακόλουθη διαταραχή και των συναλλαγών του παγκόσμιου εμπορίου θα έδινε ένα σκληρό χτύπημα στην ανάπτυξη και την εξαγωγική οικονομία της Ευρώπης, ιδιαίτερα εάν η κρίση επεκταθεί και προς την Κίνα.

Μεγάλο μέρος των εισαγωγών τροφίμων θα εξαφανιστεί για τις τεράστιες αγορές της Βόρειας Αφρικής, όπου εξάγεται η μεγάλη παραγωγή σιτηρών της Ουκρανίας, με απρόβλεπτες συνέπειες για σημαντικά τμήματα του εκεί πληθυσμού, που αντιμετωπίζει επίσης ξηρασία αυτή τη χρονιά. Ενδεχόμενα αυτό να αυξήσει την αστάθεια στην περιοχή και τις μεταναστευτικές πιέσεις προς την Ευρώπη. Η Ουκρανία είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος εξαγωγέας σιταριού στον κόσμο και ο τρίτος μεγαλύτερος καλαμποκιού. Ζήτηση η οποία θα μεταφερθεί στους Ευρωπαίους και Αμερικανούς παραγωγούς. Είναι επίσης ο πρώτος παραγωγός ηλιόσπορων και ηλιέλαιου.

Η Ρωσική οικονομία θα πληγεί σοβαρά, μαζί και η κατεχόμενη Ουκρανία, όμως αυτό δεν είναι απαραίτητο να οδηγήσει στην ανατροπή του Πούτιν, ο οποίος είναι καλύτερα προετοιμασμένος αυτή τη φορά: έχει ισορροπήσει τους λογαριασμούς του κράτους, συγκεντρώσει συναλλαγματικά διαθέσιμα 700 δις δολαρίων σε diversified τοποθετήσεις και ενδεχόμενα αυτή τη φορά δεν θα αποκλειστεί από την αγορά της Κίνας. Εσωτερικά δύσκολα κάποιος θα τον αμφισβητήσει, αφού ελέγχει όλους τους μηχανισμούς εξουσίας και το αφήγημα. Ιδιαίτερα εάν η δυτική συμπεριφορά κινητοποιήσει τα πατριωτικά αντανακλαστικά των Ρώσων, μπορεί να ενδυναμωθεί.

Εάν, από την άλλη, οι κυρώσεις επεκταθούν στην Κίνα και στις επιχειρήσεις της, το χτύπημα για την παγκόσμια οικονομία θα είναι τρομακτικό.

Μεσοπρόθεσμα η δημιουργία ενός νέου Σιδηρού Παραπετάσματος, οικονομικού, εμπορικού, στρατιωτικού και πολιτικού, που θα χωρίσει στα δυο τον κόσμο δεν είναι κάτι καλό προφανώς. Η άλλη πλευρά του αυτή τη φορά είναι επαρκώς μεγάλη, τεχνολογικά ανεπτυγμένη και χωρίς ιδεολογικές αγκυλώσεις κομμουνιστικού τύπου παλαιάς κοπής, για να υπάρξει και εξελιχθεί ως αυτόνομη αγορά, με τους δικούς της κανόνες.

Σε αυτόν τον κόσμο οι ΗΠΑ και η Ευρώπη δεν θα ήταν πλέον οι ισχυροί πόλοι (εάν υποθέσουμε πως η Ευρώπη παραμένει προσκολλημένη στο αμερικανικό άρμα και δεν ακολουθεί τον δικό της δρόμο ή δεν καταλήγει το πεδίο μάχης, όπως δυο φορές έως τώρα).

Το κυριότερο σε αυτόν τον κόσμο που τίποτε δεν θα εξελίσσεται από κοινού προς το καλύτερο, από την ώσμωση του εμπορίου, των ταξιδιών, της γνώσης, της έρευνας, της υγείας, των ανταλλαγών, είναι πως όλοι θα είμαστε λίγο ή πάρα πολύ φτωχότεροι και περισσότερο ανασφαλείς, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Ενώ τα τεχνολογικά και οικονομικά συστήματα θα εξελίσσονται ανεξάρτητα και ανεπηρέαστα μεταξύ τους βαθαίνοντας το χάσμα.

Είναι ένας κόσμος που δεν θα προμήνυε τίποτε καλό.

Ας σταθούμε όμως στα ελπιδοφόρα σημεία.

Η αμερικανική Δημοκρατία έχει (ίσως) φτάσει σε ένα επίπεδο ωριμότητας που ενδεχόμενα να της επιτρέψει να γίνει συνειδητά πιο συμβιβαστική και ρεαλιστική, να αποδεχθεί το μέγεθός της, χωρίς καουμποϊσμούς, χωρίς να οδηγηθεί στα άκρα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, τα μεγάλα της κράτη και οι διοικούντες την Ένωση και οι πολίτες της, έχει κι αυτή ωριμάσει αρκετά για να αναπτύσσει μια δική της στρατηγική, πιο πραγματιστική και συνάμα προσανατολισμένη στα συμφέροντα των πολιτών της. Της λείπει μια δική της πολιτική ισχύος, ένας στρατός και φυσικά ένας Πρόεδρος μια πολιτική διοίκηση με ισχυρές εξουσίες, και πλέον φαίνεται να το συνειδητοποιεί σταδιακά.

Η Κίνα είναι αρκετά πραγματιστική για να μη θέλει να διακινδυνεύσει χωρίς κάποιον ακραίο λόγο την ευημερία του 1.3 δισεκατομμυρίων πολιτών της, που έχουν πάψει να αυξάνουν εδώ και αρκετό καιρό.

Ο άγνωστος Χ είναι ο Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος σίγουρα είναι αδίστακτος ως προς τα μέσα που χρησιμοποιεί, αλλά δεν έχει στόχο την καταστροφή της Ρωσίας. Εάν μπορεί να οδηγήσει την πατρίδα του σε έναν μεγάλο συμβιβασμό, σε ένα αποδεκτό επίπεδο επιρροής σε σχέση με το μέγεθός της και να βρει τους διαύλους με τη Δύση για να το επιτύχει, ειδικά με την Ευρώπη, στην οποία έστρεψε πριν από αιώνες τη μεγάλη αυτή χώρα ο Μεγάλος Πέτρος, τον οποίο ο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει δηλώσει ότι θαυμάζει. Ή εάν πάσχει από το σύνδρομο του διαρκούς επεκτατισμού και κυριαρχίας και αδυνατεί να δει το αμοιβαίο όφελος στον συμβιβασμό τον οποίο αναζητούσε όταν ανέλαβε την εξουσία πριν 25 κοντά χρόνια, όταν ήθελε να προσεγγίσει το ΝΑΤΟ. Εάν υπήρχε αρκετός χρόνος, το θέμα θα ετίθετο στον διάδοχό του. Όμως μάλλον δεν υπάρχει.

Γιώργος Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος

πηγή διαγραμμάτων https://www.visualcapitalist.com/

Ουκρανία: αντικατοπτρισμός ενός νέου κόσμου

O Τούρκος Πρόεδρος αντικατέστησε τον Διευθυντή της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας TUIK, τον κ. Sait Erdal Dincer, αφού η Υπηρεσία του ανακοίνωσε ότι ο πληθωρισμός ανήλθε στο 36%, το υψηλότερο σημείο των 20 ετών της βασιλείας του κ. Ερντογάν, παράλληλα με την υποτίμηση της λίρας έναντι του δολαρίου κατά 44%. Άλλες ανεξάρτητες πηγές υπολογίζουν τον πραγματικό πληθωρισμό στο διπλό. Η οικονομία αναπτύχθηκε κατά 10% το περασμένο έτος, μετά την κατάρρευση που προηγήθηκε λόγω της πανδημίας. Όμως οι προβλέψεις για τον φετινό χρόνο δίνουν την ανάπτυξη στο 3.5% και 2.5% το 2023 (πηγή δεδομένων Reuters).

Η άνοδος των τιμών όμως, όπως πάντα, κρύβει μια τεράστια εσωτερική ανακατανομή μεταξύ όσων έχουν τη μικρή περιουσία τους σε τουρκικές λίρες και όσων διαθέτουν έσοδα ή τοποθετήσεις σε δολάρια ή ευρώ. Αναπόφευκτα οδηγεί και σε μια πλασματική υπερτίμηση των ακινήτων και απώλεια αγοραστικής δύναμής των μισθών, που δεν μπορούν να καλύψουν τη μαζική άνοδο των τιμών.

Ο Τούρκος Πρόεδρος βρήκε τον δικό του ''Γεωργίου'' της ΕΛΣΤΑΤ: oταν αριθμοί της πραγματικότητας δεν λένε αυτό που θέλουμε, τόσο το χειρότερο γι' αυτούς που τους υπολογίζουν.

Το ενδιαφέρον είναι πως στην τρέχουσα περίοδο ενδεχόμενα να του βγει (για ένα διάστημα μεγαλύτερο, μέχρι η κοινωνία να πάρει την εκδίκηση της οικονομίας, όπως πάντα). Το θέμα πέρασε, παραδόξως, στα ψιλά. Η κατάσταση στην Ουκρανία και η πολεμική ρητορική που επικρατεί στην Ουάσιγκτον απέναντι σε μια Ρωσία που επιχειρεί να αναβαθμίσει τη θέση της (και την ασφάλειά της) σε αυτήν που θεωρεί πως της αντιστοιχεί (και μάλλον της αντιστοιχεί πράγματι), μια από τις μεγάλες δυνάμεις, κάνει την Τουρκία και πάλι κρίσιμο σύμμαχο των ΗΠΑ. Η μόνη χώρα του ΝΑΤΟ με ισχυρό στρατό, με σύνορα με τη Ρωσία και τα λιμάνια της στη Μαύρη Θάλασσα και στη Μεσόγειο, εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτό το τελευταίο έχει σημασία, καθώς η Ευρώπη δεν φαίνεται να έχει κάποιο ιδιαίτερο συμφέρον, αντίθετα έχει πολλά να χάσει από μια πολεμική σύγκρουση στην Ουκρανία, η οποία ούτως ή άλλως δεν έχει προοπτική και δεν πρέπει να γίνει μέλος του ΝΑΤΟ με τα σύνορά της μερικά χιλιόμετρα από τη Μόσχα. Ενώ η ΕΕ έχει κάθε συμφέρον να διατηρήσει και εμβαθύνει την εταιρική οικονομική σχέση με τη Ρωσία. Η φόρμουλα του συμβιβασμού είναι προς αναζήτηση.

Αυτό είναι και το μήνυμα του Ουκρανού Προέδρου, που πιθανότατα εκφράζει και την πλειοψηφία του πληθυσμού του. Ποιος θα ήθελε να πολεμήσει σε μια τρομακτική σύγκρουση με πολύ αίμα και καταστροφές στη χώρα του, έναν πόλεμο που με τεράστιο αμοιβαίο κόστος, αλλά μεγαλύτερο της Ουκρανίας, θα χάσει, όταν καμία άλλη δύναμη δεν δηλώνει πως είναι διατεθειμένη να ρισκάρει στρατιώτες της στο πεδίο; Να πολεμήσει έναν τρομακτικό πόλεμο με μια δύναμη με την οποία γεωγραφικά, οικονομικά και πολιτιστικά είναι υποχρεωμένη η Ουκρανία να συνυπάρξει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο; Τι να σου κάνουν οι οικονομικές κυρώσεις αν η χώρα του καταληφθεί; Θα υποφέρει διπλά, και από τον πόλεμο και από τις κυρώσεις στη συνέχεια.

Οι δυο πλευρές του Ατλαντικού αποκλίνουν στα βασικά. Η Ευρώπη είναι υποχρεωμένη κι αυτή, από τη γεωγραφία, να συνυπάρξει με τη Ρωσία, εκτός αν θέλει να θυσιαστεί για τα συμφέροντα κάποιου άλλου.

Ο μεγάλος άγνωστος είναι αν η Ρωσία, μια μεγάλη χώρα με σημαντικούς πόρους, ανθρώπινους, τεχνολογικούς, φυσικούς, μπορεί να ξεπεράσει το σύνδρομο της ηττημένης Γερμανίας στον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο, εφόσον αρθούν οι ταπεινωτικές συνθήκες που της επιβλήθηκαν από τη Δύση με το τέλος της ΕΣΣΔ. Το λάθος, τηρουμένων των αναλογιών, που έγινε στη δεκαετία του '90 και 2000 με τη Ρωσία, μοιάζει με εκείνο της συνθήκης των Βερσαλιών που επιβλήθηκε στη Γερμανία το 1919 και οδήγησε, με την ταπείνωση της χώρας, στην άνοδο ενός μισότρελου λοχία και των ναζί του στην εξουσία. Η χώρα αποκλείστηκε από τις δομές της Δύσης, επιχειρήθηκε να λεηλατηθεί το ανθρώπινο και φυσικό της κεφάλαιο. Μέχρι που από το χάος ξεπήδησε ο τρομακτικός αυταρχισμός ενός πρώην καγκεμπίτη, που ξανάστησε κράτος όπως όμως το έχει αυτός στο μυαλό του.

Δεν είναι σαφές εάν ο Πούτιν εκτός από αδίστακτος είναι πιο πραγματιστής και επιθυμεί κυρίως μια θέση σημαντικής επιρροής στον κόσμο, όχι όμως πέρα από τα όρια της φυσικής επιρροής της χώρας του. Αν είναι διατεθειμένος να βρει τους σχετικούς συμβιβασμούς, εφόσον αναγνωριστούν τα ζητήματα ασφάλειας που πράγματι υπάρχουν από την επέκταση του ΝΑΤΟ στις πεδιάδες του νότου (την Ουκρανία) μετά από αυτές του βορρά, την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής, από όπου η χώρα του δέχθηκε εισβολές από τη Δύση, ώστε να διατηρηθεί η ειρήνη προς όφελος και της Ρωσίας και της Δύσης.

Από την άλλη πλευρά οι ΗΠΑ έχασαν πάνω από δέκα χρόνια, εάν ήθελαν να αντιμετωπίσουν με στρατιωτική αποφασιστικότητα, χωρίς τεράστιο κόστος των συμμάχων τους, τη Ρωσία. Η τελευταία ευκαιρία χάθηκε στη Συρία, όταν ο Πρόεδρος Ομπάμα δίστασε στην αντιμετώπιση της Ρωσικής επέμβασης, ακόμη κι όταν χρησιμοποιήθηκαν χημικά και ακραία βαρβαρότητα. Το μεγαλύτερο λάθος του κατά δική του διαπίστωση. Κατανοητό κι αυτό, όταν η έμφαση ήταν στον εκσυγχρονισμό των ΗΠΑ εσωτερικά και τη δημιουργία σύγχρονου συστήματος υγείας. Δεν είδε όμως έγκαιρα ούτε την παρέμβαση του Πούτιν στη λειτουργία της δημοκρατίας των ΗΠΑ. Εκτίμησε λάθος τον αντίπαλο. Και, κυρίως, κράτησε τον λόγο του στη Χίλαρυ, που υπήρξε το καλύτερο δώρο στον εκπρόσωπο του Πούτιν που ανέρχονταν, και οδήγησε σε τέσσερα, ίσως και παραπάνω κρίσιμα χαμένα χρόνια τη διεθνή πολιτική των ΗΠΑ.

Η αντίφαση των ΗΠΑ θα ταλανίσει αρκετά τον κόσμο τα χρόνια που έρχονται.

Η μεγάλη αυτή φίλη χώρα διεκδικεί τη διατήρηση της παγκόσμιας επιρροής της μεταψυχροπολεμικής σύντομης Pax Americana. Όμως το συγκριτικό οικονομικό, γεωγραφικό και πληθυσμιακό της μέγεθος όλο και λιγότερο δικαιολογεί αυτή τη σχεδόν ιεραποστολική φιλοδοξία μέρους των ελίτ της. Οι στρατιωτικές τους δαπάνες αντιφάσκουν με το μέγεθος της οικονομίας τους, με την εσωτερική κατάσταση των υποδoμών τoυς: 3.6% (AEΠ ονομαστικό σε δολάρια 16,3% του παγκόσμιου σε PPS) έναντι 2,2% περίπου της Γαλλίας και της Αγγλίας, και γενικότερα των δημοκρατικών συμμάχων τους (ΕΕ συνολικά 16% περίπου του Παγκόσμιου ΑΕΠ), 1,7% της Κίνας (16.4% του παγκόσμιου ΑΕΠ). Από τις μεγάλες οικονομίες. Η Ρωσία μόνο δαπανά παραπάνω για τον στρατό, 5.6%, όμως ενός πολύ μικρότερου ΑΕΠ (3.2% του Παγκόσμιου). (Στοιχεία της eurostat σε Purchasing Power Standards (PPS) 19 May 2020 The 2017 results of the International Comparison Program http://ec.europa.eu/.../bb14f7f9-fc26-8aa1-60d4-7c2b509dda8e)

Αυτό εξηγεί την απόκλιση προοπτικών μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού, που ως συνήθως διαψεύδονται με επίμονες διακηρύξεις ενότητας, ενώ ο Πρόεδρος Μακρόν συναντά τον Πούτιν και δηλώνει διπλωματικά ότι κανείς δεν επιθυμεί τον πόλεμο και οι Γερμανοί επιχειρηματίες, προφανώς σε συνεννόηση, πηγαίνουν στη Μόσχα.

Είναι αμφίβολο πού θα καταλήξει η στρατηγική γερακιού των συμβούλων ενός μάλλον κουρασμένου Προέδρου, απέναντι στις αξιώσεις του Πούτιν, σε μια χώρα που δεν φαίνεται να θέλει αλλά ούτε πιθανότατα και να μπορεί να την ακολουθήσει. Είναι διαιρεμένες εσωτερικά οι ΗΠΑ, με έναν ακριβό στρατό μισθοφόρων, με σοβαρό επαγγελματισμό και πίστη στη δημοκρατία, στον οποίο όμως καταφεύγουν επί το πλείστον τα φτωχότερα στρώματα, ενώ τα αστικά στρώματα δεν ρισκάρουν τη ζωή των παιδιών τους, με κινήματα να μεγαλώνουν τόσο στη δεξιά (απομονωτισμού υπό την απατηλή σημαία "πρώτα η Αμερική") όσο και στην αριστερά (μεταμοντέρνες φαντασίες να μην δούμε ίχνος αίματος ούτε καν στα ράφια του σουπερμάρκετ). Τα δίκτυά τους (τραίνα υψηλής ταχύτητας, γέφυρες, αυτοκινητόδρομοι, λιμάνια) δεν συγκρίνονται πλέον με αυτά της Ευρώπης ή της Κίνας και θέλουν πολλά τρισεκατομμύρια επενδύσεων για πολλά χρόνια, και όχι μόνο το ένα που εγκρίθηκε, για να τα φτάσουν.

Τα πληθυσμιακά μεγέθη της επίσης δεν αντιστοιχούν, η μεσαία τάξη της είναι μικρότερη αριθμητικά από αυτή της Ευρώπης και πλέον η μισή από αυτή της Κίνας. Σύνολο πληθυσμού ΗΠΑ 329 εκατομμύρια, ΕΕ 447 εκατομμύρια, Κίνα 1,400 εκατομμύρια, Ρωσία 144 εκατομμύρια και Ουκρανία 41 εκατομμύρια. Δυνάμεις με σημαντικούς επίσης φυσικούς πόρους, εξωτερικές επενδύσεις και προβολή. Η Ευρώπη και η Κίνα σε όλο τον κόσμο, η Ρωσία στο σύνολο σχεδόν των χωρών της πρώην επιρροής της. Σε λίγο και στο Αφγανιστάν, το οποίο εγκατέλειψαν όπως και τη Συρία πρόωρα αδυνατώντας να αντιμετωπίσουν το ανθρώπινο κόστος οι Αμερικανοί, οι Κινέζοι και οι παλιοί εχθροί, οι Ρώσοι, θα καλύψουν το κενό βρίσκοντας ισορροπίες συνεννόησης.

Οι άμεσες δημόσιες επενδύσεις στο εξωτερικό των ΗΠΑ, το βασικό εργαλείο πολιτικής επιρροής, που πάνω τους κουμπώνουν οι ιδιωτικές επενδύσεις σε στρατηγικής σημασίας περιοχές, αποτελούν παρελθόν τόσο παλιό όσο το σχέδιο Μάρσαλ, τη στιγμή που οι Κινέζοι αντί να στείλουν αεροπλανοφόρα και βάσεις επενδύουν σε τραίνα, αυτοκινητοδρόμους, λιμάνια, από την Ασία ως την Αφρική και Λατινική Αμερική. Αυτό όμως προϋποθέτει υψηλότερους φόρους και μια κοινωνία διατεθειμένη να πληρώσει για να διατηρήσει σε βάθος χρόνου την ευημερία της μέσω της παγκόσμιας κυριαρχίας. Να πληρώσει σε χρήμα για όλους, και κυρίως για τους πιο εύπορους, και ακόμη σε αίμα, ακόμη και με κληρωτούς, για τη μεσαία τάξη.

Σκεφτείτε λίγο από την πλευρά των Αιθιόπων, για παράδειγμα, της κυβερνητικής ελίτ αλλά και της πλειοψηφίας των πολιτών, που τόσα χρόνια ήταν φτωχοί και τώρα βλέπουν τις προοπτικές τους να βελτιώνονται, με δρόμους, υποδομές και επενδύσεις, αποτελώντας την πύλη εισόδου της Κίνας στην περιοχή, ενώ από την άλλη πλευρά βλέπουν κυρίως την υποστήριξη στο (δίκαια ή άδικα) αυτονομιστικό κίνημα των Tigray, που οδηγεί σε έναν εμφύλιο με βαρβαρότητες και δεινά. Ή των Χιλιανών και Αργεντινών πολιτών. Ή της υπόλοιπης Αφρικής, που βλέπει αντίστοιχα οφέλη μετά από χρόνια εγκατάλειψης.

Αν δει κανείς αυτή την εικόνα και τον παγκόσμιο χάρτη από μακριά, δύσκολα μπορεί να φανταστεί ότι αυτή η κατάσταση είναι βιώσιμη σε έναν πολυπολικό κόσμο και ότι η αμερικάνικη κοινωνία και οικονομία θα ακολουθήσει την ηγεσία της. Στο κάτω κάτω, ο μόνος πόλεμος που κέρδισαν οι ΗΠΑ μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο υπήρξε ο Ψυχρός, και τον κέρδισαν στο οικονομικό πεδίο, όχι στο στρατιωτικό. Τους θερμούς όλους σχεδόν τους έχασαν με σημαντικό κόστος. Σήμερα οι συνθήκες οικονομικής κυριαρχίας τους δεν υπάρχουν.

Αν δεν συμβεί ένα κατακλυσμιαίο γεγονός, όπως ένας γενικευμένος πόλεμος στην Ευρώπη με αιτία και αφορμή το Ουκρανικό, για παράδειγμα, ή στην Ανατολή με αφορμή το απομεινάρι της Κινεζικής επικράτειας, την Ταϊβάν, που έμεινε στα χέρια των αυτοκρατορικών εμπόρων και επιχειρηματιών, μάλλον γρήγορα παρά αργά οι Ευρωπαίοι και οι άλλοι σύμμαχοι, ακόμη και οι Αυστραλοί, θα κινηθούν προς εκεί που συγκλίνουν τα συμφέροντά τους, μια αυτόνομη αποτρεπτική άμυνα και στη συνεννόηση και οικονομική αμοιβαία διείσδυση με τη Ρωσία και, κυρίως, την Κίνα. Ο εγκεφαλικός θάνατος του ΝΑΤΟ (κατά Μακρόν) μάλλον θα διαγνωσθεί ότι προήλθε από αδυναμία της καρδιάς του. Ο μόνος τελικά που μπορεί να το αναστήσει είναι ο Πούτιν, αν ακολουθήσει τη μεγαλομανία και την τρέλα εκείνου του Γερμανού λοχία πριν εκατό χρόνια, πράγμα όχι απίθανο.

Χωρίς τη στρατιωτική παρέμβαση των Αμερικανών, αλλά ίσως και με αυτήν, τόσο οι Ουκρανοί όσο και οι Ταϊβανέζοι αργά ή γρήγορα θα αρχίσουν να ξανασκέφτονται πιθανότατα μια συνεννόηση που θα διασφαλίζει το βιοτικό τους επίπεδο και την ειρήνη, διατηρώντας κάποια αυτονομία απέναντι στους γείτονές τους, ως σημαντικότερη προτεραιότητα από την προάσπιση ορισμένων αρχών και σχέσεων με τις μακρινές ΗΠΑ, όταν αυτές θα έρχονται σε αντίθεση με τη διατήρηση της ευμάρειας του πληθυσμού τους.

Ίσως όλα αυτά εξηγούν κάπως την πολεμική ρητορική των Αμερικανών και την επίδειξη ισχύος του Πούτιν, μαζί με τις επερχόμενες εκλογές του διαρκούς εκλογικού κύκλου των ΗΠΑ , κάθε δυο χρόνια, που εξασθενεί τη χάραξη στρατηγικής μιας χώρας που είναι πλέον πολύ μεγάλη και διαφορετική από αυτή των πατέρων της επανάστασης για να λειτουργεί με αυτόν τον ευάλωτο θεσμικό τρόπο. Η οποία δεν είναι όμως πλέον ούτε απομονωμένη (οικονομικά, στρατιωτικά, πολιτικά), όπως στον 19ο αιώνα, ούτε τόσο μεγάλη ώστε να μπορεί να αγνοεί τον κόσμο (και το συγκριτικό της μέγεθος), όσο υπήρξε κατά τον 20ό.

Γιώργος Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος

Barcelona, Cabalgata de los Reyes Magos, 2022

Μεγάλη γιορτή η παραμονή των Βασιλιάδων Μάγων στη Βαρκελώνη. Όπως σε όλη την Ισπανία.

Την περιμένουν όλη τη χρονιά τα παιδιά. Γιορτάζεται την παραμονή της 6ης Ιανουαρίου, κόβεται το τοπικό τσουρέκι και τα παιδιά φοράνε τις κορώνες τους, τα στέμματα. Τι ειρωνεία που πέρυσι ένας ιός εστεμμένος δεν την άφησε να γίνει! Χιλιάδες βαρκελωνέζοι και κάτοικοι της πόλης παρακολουθούν την παρέλαση κάθε χρόνο. Δεκάδες χιλιάδες πιτσιρίκια.

Φέτος όμως την κάναμε.

Με όση προσοχή γίνεται δεδομένων των συνθηκών, μάσκες, σύσταση να μην κινείται πολύ ο κόσμος, να μένει κοντά στην οικογένειά του. Αλλά θα πεθαίναμε από θλίψη αν δεν την κάναμε κι αυτή, όπως είπε εύστοχα ένας τοπικός αξιωματούχος.

Η μεγάλη παρέλαση διασχίζει την πόλη. Οι βασιλιάδες μάγοι φτάνουν στο λιμάνι, όπου τους υποδέχονται οι άρχοντες της πόλης, και ξεκινούν κατά τις 6 απ' το Born για να καταλήξουν στις 10 το βράδυ στο Montjuic.

Πρώτα η έφιππη αστυνομία και οι καβαλάρηδες, η cabalgata, και ακολουθούν δεκάδες

άρματα και ομάδες χορευτών. Ξωτικά, μάγοι, ανατολίτες, drag queens, όλα τα φανταστικά πλάσματα της οικουμένης παλιά και νέα, νοσταλγικά άρματα, όπως παλιά λεωφορεία της πόλης που τα θυμούνται οι παλιότεροι, τυμπανιστές, μέχρι να εμφανιστούν οι μάγοι, γίγαντες, καβαλάρηδες σε σιδερένια άτια, ξυλοπόδαροι, νεράιδες, μέχρι να εμφανιστούν το αστέρι κι οι μάγοι κι οι υπηρέτες τους, που φέρνουν τα δώρα στα πιτσιρίκια και την καλή την τύχη σε όλους. Κι ύστερα οι καλικάντζαροι σαν ανθρακωρύχοι.

Όλοι μαζεύουν τα γράμματα των παιδιών, με τα οποία ζητούν τα δώρα τους και τις ευχές τους για τον νέο χρόνο, και οι μάγοι κουβαλούν πολύχρωμα πακέτα μέσα στα άρματα. Φέτος αποφύγαμε την παραδοσιακή βροχή από καραμέλες, μια και θα έκανε πολλά παιδιά να βγάλουν τις μάσκες και να βάλουν τα χέρια στο στόμα.

Κάθε δήμος κάνει τη δική του παρέλαση. Κανένα παιδί δεν θα μείνει να μην δώσει το γράμμα του στους μάγους.

Τα πιτσιρίκια σήμερα δεν θα κοιμηθούν, γιατί περιμένουν με αγωνία το πρωί που θα ψάξουν το σπίτι παντού να δουν πού έχει κρυφτεί το δώρο που τους φέραν οι μάγοι κι οι καλικάντζαροι μες στη νύχτα.

Πόσο όμοιες είναι οι πανάρχαιες ζωντανές παραδόσεις απ' την μια στην άλλη άκρη της Μεσογείου!

Και κάπως θλιβερό που στην Αθήνα κι αλλού στην Ελλάδα, ακόμη και στην επαρχία, έχουμε υποκαταστήσει σταδιακά τις παραδοσιακές γιορτές, τους καλικάντζαρους, τα βλάσφημα τραγούδια, τις μεταμφιεσμένες παρέες από σπίτι σε σπίτι, αγόρια και κορίτσια, ντυμένα τραγιά, με τις ψευτογκλαμουράτες φιέστες στο Σύνταγμα, που τις σνομπάρουν οι ντόπιοι, και ποπ συναυλίες σε άδεια θέατρα.

Ίσως το τουρκομπαρόκ κι η αισθητική Μπόλιγουντ, που ενδημεί στις οθόνες και στα "κέντρα πολιτισμού" της Ελλάδος, να έβρισκε μια κατάλληλη θέση σε μερικά χιουμοριστικά στοιχεία μιας αντίστοιχης παρέλασης στην Αθήνα (ως εθνικό φολκλόρ) στα άρματα των συνοδών των μάγων. Αυτό όμως θα απαιτούσε ολίγον αυτοσαρκασμό, που δεν περισσεύει.

Ας ελπίσουμε ότι κάποια στιγμή τα χαμένα κι όμορφα θα αναβιώσουν και θα στεριώσουν πάλι και στην ανατολική άκρη της Μεσογείου. Είθε με τα πανάρχαια Θεοφάνεια και τον αγιασμό των υδάτων να φωτιστεί και το πνεύμα το ελληνικό.

Γιώργος- Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος

Μήπως πρέπει να πούμε ευχαριστώ στον ιό;

Θα κάνω έναν απολογισμό για το 2021 και θα τολμήσω μια πρόβλεψη για το 2022.

Ο περασμένος χρόνος μπήκε με τον πανικό απέναντι στη μεταλλασσόμενη ασθένεια αλλά και την ελπίδα που έφερναν τα εμβόλια για να φτάσουμε στην ανοσία. Κύλησε με ιδέες όπως "θα πάρουμε τη ζωή μας πίσω", να ξαναγίνουμε ακριβώς όπως πριν, η οικονομία, τα ταξίδια, οι συμπεριφορές, οι συνήθειες. Με πολλά σκαμπανεβάσματα μάθαμε αρκετά για την ασθένεια, και μέσα από αυτή συνειδητοποιήσαμε το απρόβλεπτο της φύσης που είχαμε για μια τουλάχιστον γενιά (από την πανδημία του HIV) ξεχάσει.

Καταλάβαμε επίσης λίγο παραπάνω τον εαυτό μας ο καθείς. Άλλοι ανάμεσά μας αναγκάστηκαν - για να κρυφτούν απ' τους βαθύτερους φόβους τους - να καταλήξουν στην άρνηση της πραγματικότητας, μερικοί στην κατασκευή ενός φανταστικού κόσμου-καταφυγίου, κάποιοι σε ψευδοπροφήτες και "πνευματικούς", άλλοι σε εναλλακτικές new age "ιατρικές". Ό,τι έφτανε ο νους κι η καλλιέργεια του καθενός για να αποφύγουν την αποδοχή της πραγματικότητας.

Όπως λένε οι ψυχολόγοι, είναι μια συγκεκριμένη διαδρομή η διαχείριση του πένθους γι' αυτό που έφυγε ανεπιστρεπτί, της απώλειας εν προκειμένω μιας ζωής που λειτουργούσε με έναν τρόπο με ορισμένες βεβαιότητες. Η διαδρομή αυτή περνά από την άρνηση, τον θυμό, τη διαπραγμάτευση, τη θλίψη και φτάνει ενίοτε τελικά στην αποδοχή της νέας κατάστασης.

Βγαίνει ο χρόνος αυτός νομίζω με αρκετούς ανάμεσά μας σε κάποιο από αυτά τα στάδια. Ενώ οι αλλαγές που προκάλεσε η πανδημία βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.

Όπως όλες οι πανδημίες στην ανθρώπινη ιστορία ταρακούνησαν το παραγωγικό και κοινωνικό οικοδόμημα. Σήμερα έγινε πιο αισθητό, παρότι δεν φαίνεται να είναι η πιο καταστροφική από όλες, γιατί η παραγωγή προϊόντων και η κατανάλωση, οι παραγωγικοί συντελεστές εργασία, γνώση, πρώτες ύλες είναι εξειδικευμένοι, αλληλένδετοι και ενώνονται σε όλον τον πλανήτη σε ένα ατελείωτο κουβάρι δικτύων: μεταφορών, πληροφορίας, κεφαλαίου, πρώτων υλών και ενδιάμεσων αγαθών μέχρι να φτιαχτεί το παραμικρό προϊόν ή υπηρεσία που χρησιμοποιούμε. Αρκεί μια μικρή ταραχή στην αλυσίδα για να αποσυντονίσει τμήματά της χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Στο φεύγα του 2021 φαίνεται πως πρέπει να αποδεχτούμε πως δεν υπάρχει ανοσία στον ορατό ορίζοντα, αν και τίποτε δεν αποκλείεται.

Μάλλον, όπως λένε οι ειδικοί, ο συγκεκριμένος ιός θα γίνει ενδημικός πιθανότατα. Που σημαίνει ότι θα κυκλοφορεί στη γη, θα παράγονται καινούργιες μεταλλάξεις λιγότερο ή περισσότερο παθογόνες. Και κάθε κάποιο διάστημα θα κάνουμε update στα εμβόλιά μας, όπως στη γρίπη.

Η τρέχουσα μετάλλαξη φαίνεται να μολύνει το ίδιο καλά και όσους το είχαν περάσει πριν μερικούς μήνες. Σε 3-4 μήνες τα αντισώματα εξασθενούν. Τα εμβόλια κρατάνε χονδρικά γύρω στους 9. Μια άλλη νέα μετάλλαξη στο μέλλον ενδεχόμενα να προκαλεί πιο έντονη νόσηση, άλλες λιγότερο έντονη. Κάποια μπορεί να γίνει πιο μολυσματική, άλλη λιγότερο. Όσο υπάρχει μεγάλη κυκλοφορία σε τεράστιους πληθυσμούς, ανάμεσά τους πολλοί χωρίς απομόνωση, αγωγή ή οποιοδήποτε εμβόλιο, τόσο θα παράγονται μεταλλάξεις στον χρόνο που παραμένει σε ένα σώμα, μαζί με παρόμοια στελέχη του. Αυτές είναι χονδρικά, λίγο ή πολύ, οι προβλέψεις των ειδικών, με τα σημερινά δεδομένα. Μπορεί αύριο κι αυτές να αλλάξουν.

Πώς θα είναι ο κόσμος και η λειτουργία του σε μερικούς μήνες δεν το ξέρουμε ακριβώς. Πιθανότατα θα μάθουμε να ζούμε (και ενίοτε να πεθαίνουμε) με τον κόβιντ. Ελπίζουμε ότι τα εμβόλια και οι θεραπείες θα μας οδηγήσουν πολύ περισσότερο στο πρώτο παρά στο δεύτερο.

Εκείνο όμως που φαίνεται πιο βέβαιο είναι πως η πανδημία θα οδηγήσει σε αρκετές μονιμότερες αλλαγές στις συμπεριφορές μας, στους τρόπους εργασίας, διασκέδασης, κατοικίας, σπουδών, αντίληψης του κόσμου, σχέσης πόλης - υπαίθρου. Αλλαγές που ήταν ήδη ώριμες, διαγράφονταν από πριν, ήταν ήδη σε εξέλιξη, αλλά η πανδημία και το ταρακούνημα που έφερε θα τις επιταχύνουν.

Πάρα πολλές δουλειές θα μείνουν οριστικά από απόσταση όσο η τεχνολογία και η δικτύωση προχωρούν ή σε ένα μεικτό περιβάλλον, παρουσίας και τηλεργασίας. Νέοι τρόποι και κανόνες ρύθμισης του Οίκου, στου σπιτιού καθενός, της χωροταξίας, της περιοχής, του χρόνου και των κανόνων εντός του θα εξελιχθούν. Τα όρια της πόλης και της υπαίθρου, του αστικού και επαρχιακού περιβάλλοντος, θα γίνουν πολύ πιο θολά. Η δεύτερη (η πόλη) θα εισέλθει στην πρώτη (την ύπαιθρο) κι η πρώτη θα απλωθεί στη δεύτερη. Οι σχέσεις ανάμεσα στις γενιές, τα φύλα και τις ηλικίες θα μεταβληθούν επίσης. Νέες, πιο πολύμορφες μονάδες Οικο-γένειας, ενδεχόμενα με μια νέα κοινωνικότητα, θα σταθεροποιηθούν και θα συνδυαστούν σταδιακά με τις νέες μορφές εργασίας και μόρφωσης. Μια νέα Οικο-νομία παίρνει σταδιακά μορφή.

Το απλοϊκό ερώτημα αν όλα τούτα που ήδη σταδιακά συντελούνται είναι προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο είναι μάλλον άτοπο και κρύβει μιας μορφής συντηρητική υπεροψία. Λες και μπορεί να μην γίνουν αυτά που ήδη συμβαίνουν. Είναι προϊόν ενός συντηρητικού νόστου που πάντα τείνει να εξιδανικεύει το παρελθόν.

Τελικά δεν θα χρειαστεί καν να ξαναπάρουμε την ζωή μας πίσω, γιατί δεν τη χάσαμε ποτέ όσοι είμαστε ακόμη εν ζωή.

Δεν είναι αυτό ανάμεσα στις πραγματικές επιλογές μας. Δεν είναι επιλογή η άρνηση της αλλαγής αλλά η κατανόηση και συνειδητή συζήτηση των κανόνων της, όσο αυτοί εξαρτώνται από εμάς.

Εμείς νομοθετούμε τον εαυτό μας. Εμείς, οι άνθρωποι, αποφασίζουμε για το πώς θα διαχειριστούμε την πραγματικότητα και τα όρια που αυτή μας θέτει, τους δρόμους που η τύχη και η φύση απλώνει μπροστά μας σε κάθε σταυροδρόμι. Διότι παιδί ο βασιλιάς που ρίχνει τα ζάρια.

Στις δικές μας κοινωνίες εμείς αποφασίζουμε. Η πρόκληση για όσους καταλαβαίνουν κάτι παραπάνω είναι να βρουν τρόπους να το δείξουν και στους άλλους. Κι οι άλλοι να βρουν τρόπους και κουράγιο να αποδεχτούν τις πραγματικές επιλογές.

Στη δική μας ψυχή, εντέλει, δίνουμε εμείς μορφή, τυφλοί, μισότυφλοι ή με τα μάτια ορθάνοιχτα, αντιμετωπίζοντας τους φόβους μας. Με την ταπεινότητα και μετριοπάθεια της γνώσης μας, δίνουμε σχήμα στις ελπίδες μας.

Ας ευχηθούμε λοιπόν να είναι για όλους όμορφο, δημιουργικό, με υγεία, χαρά και ευτυχία το νέο έτος που σε λίγο θα μπει.

Γιώργος Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος

Καυτό ποδόσφαιρο

 

Η τοπική ομάδα του δήμου Llanos de Aridane, της La Palma, la Isla bonita, (το όμορφο νησί), των Καναρίων προπονείται προχτές το βράδυ, που κάπως περιορίστηκε η στάχτη που κερνάει το νέο ηφαίστειο, το οποίο φύτρωσε σε μια πλαγιά στη μέση της ειδυλλιακής τους κοιλάδας πριν 45 ημέρες. Λίγα μόλις μέτρα από τα πρώτα σπίτια των χωριών τους.

10.000 στρέμματα έχουν ήδη ενταφιαστεί από τα επάλληλα ποτάμια λάβας που πέρασαν μέσα από τα χωριά τους, σκέπασαν με 30 μέτρα νέας γης τα σπίτια και τις εκκλησιές τους και συνεχίζουν να απλώνουν. Άνθρωποι προκομμένοι, με τα ζώα, τις καλλιέργειές τους, μπανάνα κυρίως και κηπευτικά, τα τουριστικά καταλύματα, τους φίλους, την οικογένεια, τη ζωή του ο καθείς. Κι άλλοι Ευρωπαίοι, Γερμανοί, Δανοί, Γάλλοι, από κάθε μέρος, που είχαν χτίσει εκεί το σπιτάκι των διακοπών τους ή της απόσυρσής τους με τη σύνταξη, μερικοί με πολλή δουλειά, κόπο και μεράκι.

80 χιλιάδες κατοίκους έχει το νησί σε σχήμα καρδιάς, που έχει το μέγεθος της Χίου.

20 χιλιάδες κάτοικοι στην κοιλάδα της Αριδάνης, που βλέπει δυτικά προς τον απέραντο Ατλαντικό.

Το ύψος του φτάνει τα δυόμισι χιλιάδες μέτρα, κορυφή όπου βρίσκεται και ένα από τα πλέον γνωστά αστεροσκοπεία του παγκόσμιου δικτύου. Κατάφυτο από απέραντα πευκοδάση της πανέμορφης και άκαυστης Κανάριας πεύκης, όπου κυλούν ποτάμια και ρέματα από τις πλαγιές και τα βουνά του. Τα δυόμισι χιλιάδες μέτρα πάνω από τη θάλασσα ουσιαστικά είναι η κορυφή ενός ηφαιστειακού βουνού που συνολικά έχει 6.500 μέτρα ύψος από τον βυθό του ωκεανού ως την κορυφή του. 2.200 κτίσματα περίπου έχουν καταστραφεί, σπίτια, μικρά εργοστάσια, τουριστικά καταλύματα, αγροτικά οικήματα. Αρκετά ακόμη βρίσκονται στην αποκλεισμένη ζώνη, 300-400 μέτρα περίπου δεξιά κι αριστερά από τα ποτάμια της λάβας.

Οι ιδιοκτήτες τους τα βλέπουν όλες αυτές τις ατέλειωτες μέρες, με τις fpp2 μάσκες τους όλοι πάντα για δύο λόγους πλέον, και για τον κόβιντ και για τα επικίνδυνα σωματίδια της στάχτης, όπως και τα παιδιά που παίζουν ποδόσφαιρο, περιμένοντας να συμβεί το μοιραίο ή να σταματήσει η λάβα την προέλασή της και να τα λυπηθεί. Ορισμένες ώρες τους επιτρέπεται όταν δεν είναι επικίνδυνο, συνοδεία της αστυνομίας, να πάνε να πάρουν ό,τι δεν πρόλαβαν από τα υπάρχοντά τους. Μένουν σε συγγενείς, φίλους, σπίτια πρόχειρα και άλλα οικήματα που έχει φτιάξει το ισπανικό κράτος. Ευτυχώς κανείς δεν έχασε τη ζωή του. Εκκενώθηκαν έγκαιρα οι οικισμοί. Παράξενο αίσθημα να ξέρεις ότι το χωριό σου δεν θα το ξαναδείς ποτέ, δεν μπορείς να επιστρέψεις έστω όπως μετά από έναν σεισμό, μια πυρκαγιά. Έχει αλλάξει η γη η ίδια που πάνω της στέκονταν κάποτε το σπίτι και οι μνήμες σου. Χάθηκε το 30% της εύφορης πεδιάδας τους με τις πλαγιές και τα ρέματά της.

Είναι όμως το πείσμα της ζωής που αναγεννάται τούτη η εικόνα των νεαρών που παίζουν μπάλα στο πυρωμένο φόντο της συνεχούς έκρηξης. Ο αέναος κύκλος της ζωής και του θανάτου, που ανακυκλώνει οργανισμούς που τρέφονται και δημιουργούν ζωή ο ένας απ' τον θάνατο του άλλου, δίχως τίποτα να πηγαίνει χαμένο, που ανακυκλώνει ανθρώπινες κατασκευές, μνήμες, τη γη την ίδια.

Και μας θυμίζει πως το μόνο που έχουμε στ' αλήθεια, όσο το έχουμε, το πιο πολύτιμο, γιατί περιέχει ένα ψήγμα αθανασίας, είναι τα μάτια και τα σώματα των οικείων μας κι αγαπημένων. Καθώς και η μικρή ή μεγαλύτερη κοινότητα των ανθρώπων που μοιραζόμαστε την ίδια ευαισθησία, τις μουσικές, την μπάλα, τις πολλές μας γλώσσες, κοινές αναμνήσεις, παρόμοιες προσδοκίες, αγάπες και αντιθέσεις. Την αποκαλούμε κάθε φορά με άλλο όνομα: χωριό, νησί, πατρίδα. Παραμένει πάντα το πιο υπαρκτό φαντασιακό μας δημιούργημα, που δεν μπορούμε να αισθανόμαστε άνθρωποι δίχως αυτό. Ο φανταστικός τόπος των άλλων στους οποίους ανήκουμε κι εμείς.

Γιώργος Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος