Με αγάπη και χωρίς πάθος

Τη σημερινή της μορφή η Μονή Πορετσού, που λέγεται ότι πρωτοϊδρύθηκε σε άλλη θέση τον 10ο αιώνα από τον Όσιο Λουκά ή τον Όσιο Μελέτιο, την πήρε μεταξύ των ετών 1608 - 1611, όταν ανακαινίστηκε "εκ βάθρων" με τη συνδρομή του άρχοντα Σπυλιώτη Κλωκόνη, σύμφωνα με επιγραφή που υπάρχει στο καθολικό της, το οποίο αγιογραφήθηκε την ίδια περίοδο από τους Ναυπλιώτες αδελφούς Μόσχου.

Τόσο η Μονή όσο και οι μοναχοί της διαδραμάτισαν σημαντικότατο ρόλο κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Σε αυτήν κατέφυγε το 1824 - 1825 ο Ασημάκης Φωτήλας όταν διατάχτηκε η σύλληψή του από τον Κωλέττη. Επίσης, σε ένα σπήλαιο κοντά στο μοναστήρι κρυβόταν για μεγάλο διάστημα και ο Ανδρέας Ζαΐμης μαζί με τον πατέρα του μέχρι να τους δοθεί αμνηστία από την κυβέρνηση Κουντουριώτη.

Σοβαρά προβλήματα αντιμετώπισε το μοναστήρι κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής. Το 1943 λεηλατήθηκε από τους Γερμανούς και τα περισσότερα κειμήλιά του κλάπηκαν. Από αυτά τα μόνα που σώθηκαν είναι ορισμένοι χειρόγραφοι κώδικες σε μεμβράνη, ο παλιότερος των οποίων είναι του 1698, καθώς και ένα χειρόγραφο τετραευάγγελο του 13ου ή 14ου αιώνα.

Σήμερα η Μονή έχει ανακαινιστεί πλήρως, αλλά δεν διαθέτει δική της Αδελφότητα. Βρίσκεται δίπλα στο χωριό Αγράμπελα και 52 χιλιόμετρα από τα Καλάβρυτα. (πηγή πληροφ. Wikipedia)

Αυτό το υπέροχο μνημείο, με όλες τις σχετικές προβλεπόμενες υποδομές φιλοξενίας, μαγειρείο,
περίθαλψη, θέρμανση, παρεχώρησε ο μητροπολίτης Ηλείας Γερμανός για την προσωρινή φιλοξενία προσφύγων, κάνοντας αυτό που η πίστη του επιτάσσει: να βοηθήσει με αγάπη τον αδύναμο και τον κατατρεγμένο, όποιος και να είναι.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, οι φιλοξενούμενοι έφτασαν στο μοναστήρι λίγο πριν τη μία μετά το μεσημέρι. Στην πλειοψηφία τους ήταν γυναίκες με παιδιά, εφήβους και έφηβες από τη Σομαλία, το Σουδάν, το Κονγκό, το Ιράκ και ελάχιστοι από τη Συρία.

Τελικά παρέμειναν έπειτα από διαβουλεύσεις πέντε γυναίκες, τρεις από τη Συρία και δυο από το Ιράκ, μαζί με τέσσερα μικρά παιδιά, και οι υπόλοιποι έφυγαν προς άγνωστη κατεύθυνση. Δεν είναι τυχαίο πιθανόν ότι ήταν οι Σύριες γυναίκες και παιδιά αυτές που αποφάσισαν να μείνουν .

Όπως αναφέρουν τοπικά μέσα ενημέρωσης, η τοποθεσία της μονής σε απομακρυσμένη περιοχή καθώς και το ορεινό σημείο όπου βρίσκεται, με έντονο το κρύο, ήταν οι λόγοι που αντέδρασαν οι πρόσφυγες και δεν θέλησαν να μείνουν εκεί. Σε καμία περίπτωση δεν ήταν θρησκευτικός.

Είναι θλιβερό αλλά φαίνεται πως αρκετοί από τους φιλοξενούμενους δεν δείχνουν ότι βρίσκονται στη χώρα που ζητούν άσυλο με τη διάθεση να ριζώσουν σε αυτήν, εκεί που τους έχει και αυτή ανάγκη, στην επαρχία που ερημώνει. Και όπου μπορεί να τους φιλοξενήσει. Προτιμούν τα αστικά κέντρα και τελικά τη δημιουργία γκέτο, με την προοπτική ίσως να την εγκαταλείψουν αύριο.

Οι παππούδες μου, όταν ήρθαν πρόσφυγες χωρίς τίποτα από τη Μικρά Ασία, δεν διανοήθηκαν να αρνηθούν το μικρό προσφυγικό σπιτάκι στον Βύρωνα όπου τους τοποθέτησε το κράτος. όπως ούτε εκατομμύρια άλλοι σε χωριά, κάμπους, επαρχίες, παράγκες. Παρότι από οικογένειες αστικές κι εύπορες.

Λυπηρό είναι και το θέαμα ορισμένων κατοίκων που τα χωριά τους αδειάζουν και αργοπεθαίνουν και φανατίζονται από τα φοβικά ΜΜΕ. Ας ανοίξουν τις καρδιές και ας δεχτούν κοντά τους τους ανθρώπους που θέλουν να μείνουν, όχι μόνον από ανθρώπινη και ηθική υποχρέωση, όχι μόνον από συμφέρον, αλλά από τη θρησκευτική συνείδηση του χριστιανού, που δηλώνουν πως είναι.

Ένα μεγάλο μπράβο στον μητροπολίτη και στην εκκλησία που έκαναν το καθήκον τους κατά πώς επιτάσσει η θρησκεία που υπηρετούν και ο ιδρυτής της ο ίδιος.

Όσο γι' αυτούς που αρνούνται τη φιλοξενία σε δομές που έχει επιλέξει το κράτος στο οποίο έχουν προσφύγει, προσπαθώντας να αποφύγει την γκετοποίηση και να μοιράσει και το βάρος και το όφελος στην επικράτειά του, νομίζω ότι δίκαιο θα ήταν να μετρηθεί στην αξιολόγηση της αίτησης ασύλου τους, εάν έχουν υποβάλλει, ως σοβαρή ένδειξη ότι πρόκειται για οικονομικούς μετανάστες και όχι για πρόσφυγες. Και εναλλακτικά να τους δίνεται η δυνατότητα για μεταφορά μόνο σε κλειστές δομές έως την ολοκλήρωση των διαδικασιών αξιολόγησης των αιτημάτων τους ή του επαναπατρισμού εάν δεν τους χορηγηθεί άσυλο.

Γιώργος Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος

H Κίνα κι η ελευθερία

Υπάρχει ένας δίκαιος προβληματισμός για το ζήτημα της Δημοκρατίας και των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην Κίνα. Προφανώς υπάρχει καταπίεση, περιορισμός της ελευθερίας έκφρασης, έλεγχος των ΜΜΕ και του διαδικτύου, ακόμη στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας και διώξεις των διαφωνούντων. Προφανώς, επίσης, η έκταση όλων αυτών είναι μικρότερη από την εποχή του Μάο. Αλλά ναι, είναι υψηλή.

Κατά βάση η συζήτηση γίνεται γι' αυτό το θεμελιώδες και πολύτιμο αλλά πάντα φευγαλέο, ποτέ πλήρως κατακτημένο ιδεώδες, που αποκαλούμε στη Δύση "ελευθερία" . Ποιος θα διαφωνούσε;

Ίσως έχει όμως νόημα να το δούμε κι από μια άλλη οπτική.

Δεν υπάρχει μεγαλύτερη έλλειψη ελευθερίας από τη φτώχεια. Ο φτωχός δεν είναι ελεύθερος να φάει, γιατί δεν έχει φαγητό, να μετακινηθεί γιατί δεν έχει πού να πάει, να ζήσει, να ωριμάσει και να γεράσει, γιατί πεθαίνει απ' τις ασθένειες και την εξάντληση, να μάθει γράμματα, να διαβάζει έστω κάτι, να επικοινωνεί, να έχει κάποια ευκαιρία να σκεφτεί πιο ελεύθερα, τελικά .

Η Κίνα που προέκυψε μετά τις μεταρρυθμίσεις του Τενγκ, μέσα σε 40 χρόνια από το τέλος του Μάο, (ο οποίος είχε εξολοθρεύσει εκατό εκατομμύρια από την πείνα με την περίφημη πολιτιστική επανάσταση), αυτή η νέα Κίνα, υπό άλλον αυτοκράτορα, άλλη δυναστεία, κατόρθωσε να βγάλει ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους από την ακραία φτώχεια.

Όχι χωρίς έντονη άσκηση βίας, κατόρθωσε να αποφύγει πιθανότατα έναν πολύ ευρύτερο κι αιματηρό εμφύλιο, που θα είχε ενδεχόμενα πολύ
μεγαλύτερο κόστος ανθρωπίνων ζωών από τη βία ή τη συνέχιση της φτώχειας.

Δημιούργησε έτσι μια μεσαία τάξη ίση με το σύνολο της Ευρώπης, που συνεχίζει να μεγαλώνει. Δεν είναι ακριβώς κομμουνιστικό, φυσικά, το καθεστώς. Πλέον μόνο κατ' όνομα . Είναι η αρχαιότερη και αποτελεσματικότερη κομφουκιανή γραφειοκρατία του κόσμου. Με όλες τις απαγορεύσεις και τη βία, οι άνθρωποι ζουν πιο ελεύθεροι απ' ό,τι πριν 40 χρόνια.

Αν το δει κανείς από την άποψη αυτή, την πραγματιστική, η "ελευθερία" εκατομμυρίων ανθρώπινων υπάρξεων να μεγαλώσουν, να εργαστούν, να είναι πιο υγιείς, να μορφωθούν, να δημιουργήσουν οικογένεια, να κάνουν μια δουλειά, κι ίσως και κάποιοι περισσότεροι να διαβάσουν αύριο Αριστοτέλη και Πλάτωνα, ακόμη και Επίκουρο και Ισοκράτη, και Σπινόζα και μετά τον Λοκ, τον Άνταμ Σμιθ. Με ο,τι άγνωστο αυτό συνεπάγεται.

Θα πει κανείς, και δικαίως, "ο ιδεαλιστής Μπακούνιν έλεγε ότι όταν ένα κομμάτι της ελευθερίας στερείται, τότε όλη η ελευθερία πάει και χώνεται σε αυτό το κομμάτι". Όμως ο Μπακούνιν δεν ήταν φτωχός, ήταν πριγκιπόπουλο. Το ποτάμι της ελευθερίας βρίσκει τον δρόμο του, κάποιον δρόμο, αν έχει νερό. Στην ξερή κοίτη της φτώχειας μόνο κουφάρια και σκελετοί σέρνονται.

Είναι λοιπόν αλήθεια και οι περιφερειακές αντιθέσεις και η καταπίεση και το ότι υπάρχει ακόμη αρκετή φτώχεια. Όπως αλήθεια είναι και η ταχύτατη μείωσή της. Και η βελτίωση της ζωής στις πόλεις και στην επαρχία, και τα νέα δίκτυα, και τα νέα δάση, και οι μακροχρόνιες περιβαλλοντικές πολιτικές και πολλά άλλα.

Οι επαναστάσεις των ακραία φτωχών, από την άλλη, όταν έγιναν για την ελευθερία, έφεραν ολοκληρωτισμούς. Βία και φτώχεια. Γιατί η ελευθερία ήταν άλλη γι' αυτούς που θέλαν κάτι να φάνε κι άλλη για τους ιδεολόγους αστούς που ήθελαν έναν άλλον κόσμο.

Των γιακωβίνων στη Γαλλία, των κομμουνιστών στην Κίνα, τη Ρωσία και δορυφόρους, τη Βόρεια Κορέα. Και τη συντήρησαν τη φτώχεια γιατί από αυτή ζούσαν, εκεί που μπόρεσαν.

Όπου υπήρξε, έστω υπό συνθήκες καταπίεσης, δημιουργία μεσαίας τάξης, το καθεστώς εξελίχθηκε πιο συχνά.

Η δημοκρατία, όταν και όπου γεννήθηκε, γεννήθηκε σε συνθήκες σχετικής ευμάρειας, τουλάχιστον μεγάλου μέρους του πληθυσμού.

Μεγαλύτερη σημασία έχει, λοιπόν, να δει κανείς την τάση, όχι τη στιγμιαία εικόνα. Το καθεστώς δεν είναι ίδιο 80 χρόνια. Υπάρχει ένα σημείο τομή. Που έγινε μια εσωτερική επανάσταση, όπως γίνονταν πάντα στην αυτοκρατορική Κίνα. Η δίκη της "Κλίκας των Τεσσάρων" και η απελευθέρωση της οικονομίας που ακολούθησε. Αυτό είναι πλέον άλλο καθεστώς. Δεν μπορούμε να το διακρίνουμε εύκολα με τα δυτικά /ελληνικά μας μάτια. Η αλλαγή είναι παρόμοια σαν να αποφασίστηκε να ξαναφτιαχτεί ο τεράστιος εμπορικός στόλος που η ίδια η Κίνα κατέστρεψε τον 15ο αιώνα και κλείστηκε στον εαυτό της.

Στην πραγματικότητα, νομίζω ο μεγάλος αρχαιολόγος Βερνάν το είχε πει, αν δεν λαθεύω, γνωρίζουμε και κατανοούμε στη Δύση την κομφουκιανή Κίνα όσο ακριβώς οι αρχαίοι Έλληνες, με τα μάτια των οποίων τη βλέπουμε, και οι Κινέζοι τους Έλληνες/δυτικούς όσο οι αρχαίοι Κινέζοι. Από την εποχή των συμμετρικών φιλοσόφων, του Λαό Τσε και του Ηράκλειτου. Αυτό αρχίζει να αλλάζει (για τους Κινέζους, κυρίως). Ίσως να μην είναι ευρέως γνωστό, αλλά ο Όμηρος μεταφράστηκε για πρώτη φορά από έναν Κινέζο που αφιέρωσε τη ζωή του σε αυτό, μόλις το '90. Σήμερα ξεφυτρώνουν σχολές κλασικών σπουδών παντού, σε όλη την επικράτεια. Και πολύ καλές μάλιστα.

Δεν ξέρω πού θα βγάλει αυτό. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι θα δημιουργηθεί από μια κοινωνία ούτε να πει γιατί μια κοινωνία δεν δημιούργησε κάτι αλλά κάτι άλλο, ούτε πως αυτό το κάτι θα υπάρχει για πάντα, δεν υπάρχει νομοτέλεια, όπως επισήμανε ο Καστοριάδης σε ανύποπτο χρόνο. Φαίνεται όμως πως μια νέα τάξη του λόγου, συνεπώς της εξουσίας, βρίσκεται στη γέννησή της κάπου στον κόσμο, την ίδια στιγμή που στη Δύση αναπτύσσονται νεομεσαιωνικά κινήματα επιστροφής στη φεουδαρχία.

ΥΓ.
Σε τρία διαγράμματα η μεγάλη εικόνα.
Προσέξτε κυρίως τον βασικό δείκτη ευημερίας ενός πληθυσμού, το προσδόκιμο ζωής. Ήδη έχει φτάσει επίπεδα δυτικά και προβλέπεται το 2030 να ξεπεράσει τις ΗΠΑ. Είναι ο βασικός δείκτης ευημερίας, γιατί το προσδόκιμο εξαρτάται από την ποιότητα ζωής των πιο αδύναμων, τη φροντίδα των ηλικιωμένων , το σύστημα υγείας, τη βία και τα ατυχήματα και την ποιότητα του περιβάλλοντος.

Γιώργος Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος 

ν + 2 ανεκπλήρωτες προϋποθέσεις

Λυπάμαι που θα το πω, αλλά το ν+2 στα δημόσια πανεπιστήμια φαίνεται λογικό αλλά δεν είναι. Είναι ο πάγκος του χασάπη.

Όταν δεν μπορεί κανείς να μεταρρυθμίσει ουσιαστικά το σύστημα, καταφεύγει σε αυτές τις μαγγανείες όπως η εφορία στα "τεκμήρια".

Θα είχε δύο προϋποθέσεις για να είναι δίκαιο και να παρέχει ίσες ευκαιρίες σε όποιον έχει ταλέντο και διάθεση για δουλειά :

Α. Ότι η "υποτροφία" που κερδίζει κάποιος για σπουδές μέσω των πανελλαδικών εξετάσεων καλύπτει διαμονή σε campus, διατροφή και βασικά έξοδα διαβίωσης. Δεν μπορεί να είναι στο ίδιο τσουβάλι νέοι άνθρωποι που εργάζονται ταυτόχρονα για να σπουδάσουν ή για να στηρίξουν και την οικογένειά τους, άλλοι που δεν έχουν καν οικογένεια, ή που έχουν κόψει τους δεσμούς με αυτήν, ή που στηρίζουν τους άρρωστους γονείς που το κράτος πρόνοιας δεν αναλαμβάνει να φροντίσει, μεγαλώνουν αδέλφια... Και είναι πολλά, παρά πολλά τα ταλαντούχα παιδιά που δεν έχουν τη δυνατότητα να αφιερωθούν πλήρως στις σπουδές τους. Δηλαδή, δεν είναι φοιτητές με ίσους όρους τα παιδιά των κατώτερων θεών. Είναι πάρα πολλά!

Β. Ότι οι καθηγητές αξιολογούνται ατομικά όπως και τα ιδρύματα για το τι απαιτούν για να περάσει τις εξετάσεις ένας φοιτητής. Δεν γίνεται να είναι στην ίδια σχολή καθηγητές που έχουν ποσοστό επιτυχίας στα μαθήματα τους 5% και άλλοι 90% σε μόνιμη βάση και αυτό να μην έχει καμία συνέπεια, καμία αντικειμενική αξιολόγηση, καμία έρευνα γιατί αυτό συμβαίνει.

Τότε ναι, να διακόπτεται η υποτροφία και νωρίτερα από το ν. Πριν φτάσουμε στο +2.

Όσο αυτές οι προϋποθέσεις δεν πληρούνται, η παιδεία γίνεται και ταξική και τοξική. Και διεφθαρμένη . Το κοινωνικό ασανσέρ και το ασανσέρ ταλέντων σπάει. Έχει ήδη σπάσει.

Κατά τη γνώμη μου, θα ήταν προτιμότερο και θα έδινε ίσες ευκαιρίες:

1. Το κράτος να μειώσει τις θέσεις στα ΑΕΙ σε αυτές που μπορεί πράγματι να στηρίξει πλήρως και χωρίς καμία εξάρτηση για τον φοιτητή. Περιλαμβανομένης κατοικίας σε campus, διατροφής, και κάποιο μικρό επίδομα διαβίωσης.

2. Να εισαγάγει ευέλικτα προγράμματα σπουδών όπου ο φοιτητής θα επιλέγει πόσα μαθήματα θα πάρει κάθε εξάμηνο και να έχει περιορισμένο αριθμό αποτυχιών σε αυτά.

3. Να ελέγχονται και αξιολογούνται καθηγητές με βάση δείκτες επιτυχίας και αποτυχίας στα μαθήματά τους . Αν κάποιος έχει υπερβολικά ποσοστά αποτυχίας, με το ίδιο υλικό, τότε πιο πιθανό είναι πως αυτός δεν κάνει καλά τη δουλειά του.

4. Εργαζόμενοι φοιτητές να διαλέγουν μαθήματα και να έχουν στη διάθεσή τους τον τριπλό χρόνο να τελειώσουν, με απόδειξη εργασίας και επιλογή μαθημάτων, στα οποία θα έχουν περιορισμένο αριθμό αποτυχιών. Όπως και δικαίωμα διακοπής φοίτησης για δύο χρόνια, για λόγους προσωπικούς, και συνέχιση έπειτα .

Τέλος, όλα αυτά θα λύνονταν εάν, αντί να πληρώνει δημόσια πανεπιστήμια και μισθούς καθηγητών, το κράτος πλήρωνε 80/100.000 υποτροφίες με ένα κουπόνι τον χρόνο, που ο φοιτητής θα διάλεγε σε ποιο πανεπιστήμιο, δημόσιο ή ιδιωτικό, θα εξαργυρώσει. Με υποχρέωση παροχής εστίας και φαγητού στο campus. Όσα δεν έχουν φοιτητές ας κλείσουν κι οι καθηγητές να πάνε σπίτι τους. Ή κάπου που τους χρειάζονται. Κι όσοι φοιτητές δεν ανταποκρίνονται, ας διακόπτεται η υποτροφία .

Δηλαδή, αν το πανεπιστήμιο έπαυε να υπάρχει για τους διδάσκοντες και υπήρχε αποκλειστικά και μόνο για τους φοιτητές του.

Γιώργος Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος

Ειδωλολάτρες της μνήμης μας

Τα σύγχρονα ταφικά έθιμα των μισητών αντιπάλων δεν έχουν εξελιχθεί και πολύ εδώ και αιώνες.

Οι ζωντανοί νιώθουν σαν να απειλούνται από το άψυχο κουφάρι του νεκρού εχθρού.

Το πτώμα του ισλαμιστή al-Baghdadi ρίχθηκε χαρακτηριστικά στη θάλασσα από αμερικανικό ελικόπτερο σε άγνωστο σημείο. Κάτι παρόμοιο είχε γίνει και με τον Μπιν Λάντεν. Θα μπορούσε να έχει κάπου κρυφά μεταφερθεί, να ταφεί και να μείνει εκεί για πάντα.

Με τον Χίτλερ έγινε το ίδιο. Ο Στάλιν είχε λίγο καλύτερη μοίρα, τον παραχώσανε πίσω από το Μαυσωλείο, κάτω από μπετόπλακες στο Κρεμλίνο, κι εκεί είναι ακόμη, κάνεις δεν πλησιάζει τον τάφο του, μόνο ένας επίτροπος που έτρεμε είχε παρευρεθεί στην κηδεία του. O Μουσολίνι μόνος, ακόμη απολαμβάνει τον τάφο του. Μια και τον τελευταίο της γενιάς εκείνης, τον Φράνκο, τον ξεθάψανε πρόσφατα από το μνημειώδες μαυσωλείο του στην Ισπανία και τον έδωσαν στη φαμίλια. Λες και θα σηκώνονταν απ' εκεί.

Άπειρες και οι παλιότερες ιστορίες του φόβου του πεθαμένου εχθρού, του άψυχου σώματος του Μεγάλου Κακού. Μπορώ να αναφέρω εύκολα πολλά άλλα σύγχρονα ή λίγο παλιότερα παραδείγματα της τύχης του σώματος μεγάλων κακών, το χαμένο κεφάλι του Βελουχιώτη ή το μαυσωλείο του Τσε. Της λατρείας ή μίσους μεγάλων "κακών" ή κατά τους δικούς τους "καλών", ακόμη και μουμιοποιημένων σαν τους Φαραώ, παρότι συχνά σε μαυσωλεία, όπως ο Λένιν.

Ενώ ο Αχιλλέας λυγίζει αφού έχει ατιμάσει το κουφάρι του φονιά του αγαπημένου του Πάτροκλου και το επιστρέφει στον πατέρα Πρίαμο, ο Κρέων αρνείται την ταφή στον "προδότη" αδελφό Πολυνείκη που πολέμησε κατά του αδελφού του Ετεοκλή και της πόλης, παρότι και τα δύο παιδιά του Οιδίποδα σκοτώθηκαν στην έβδομη πύλη της Θήβας. Η Αντιγόνη, χωρίς να έχει πάρει κανενός το μέρος, θάβει και αυτό το κουφάρι προκαλώντας τον δικό της θάνατο.

Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τι συμβολίζει σήμερα στον "πολιτισμένο" κόσμο αυτή η προσπάθεια εξαφάνισης του άψυχου σώματος του αντιπάλου. Λες κι η μνήμη συγκεντρώνεται στο άψυχο σώμα, στο κουφάρι από κόκαλα. Σαν το να θυμάται κανείς τον Αλέξανδρο ή τον Χίτλερ, συχωρέστε μου την αναφορά, να μη σχετίζεται με την αξιολόγηση των προσώπων αλλά της μνήμης, της μαγικής προστασίας από τη λήθη που προσφέρει το κουφάρι. Σαν να φοβούνται την αναγέννησή τους από τον ανεύρετο τάφο τους . Ακόμη και μια δύναμη σαν τις ΗΠΑ, τη Ρωσία ή τη Γερμανία και αλλού να τις απειλούν τα ζόμπι.

Αν ερμηνεύσει κανείς αυτή την εμμονή με το κουφάρι του κακού ή του καλού, ιδιαιτέρως όμως με την πλήρη καταστροφή του πτώματος του "κακού", που λογιάζεται μάλλον με το μίσος που προκάλεσε, είμαστε κατά βάθος ακόμη ειδωλολάτρες της μνήμης μας. Φοβικοί ή λάτρεις πεθαμένων σωμάτων. Έχουμε μεταστραφεί ή μάλλον δεν πάψαμε πότε να είμαστε προληπτικοί ακόλουθοι άψυχων πτωμάτων, αγίων ή δαιμόνων. Και των μαγικών συμβολισμών τους. Από την εποχή των πρωτανθρώπων ως τους Σκύθες, που έπιναν κρασί στα κρανία των νεκρών εχθρών τους παίρνοντας τη δύναμή τους. Μέχρι σήμερα, με αεροπλάνα, ελικόπτερα και βαπόρια, οι φόβοι κι η ψυχή του Homo Sapiens λίγο έχει φαίνεται αλλάξει.

Αναπάντεχη διαπίστωση.

Γιώργος Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος

εικόνα: 

"Ο θρίαμβος του Αχιλλέα", Franz Matsch (1892), Κέρκυρα, Αχίλλειο

Κι αν είχαμε ηττηθεί από την Ιταλία;

Η επιλογή του Μεταξά, παρά τη φιλογερμανική του ιστορία και την εγγύτερη θέση του στην ιδεολογία των ναζί, να φέρει την Ελλάδα στην πλευρά της Μεγάλης Βρετανίας ήταν σοφή.

Πολλά έχουν γραφεί για τους λόγους. Η αναγνώριση από τον ίδιο των παλαιών τραγικών λαθών του το '22, η πεποίθησή του ότι η θαλασσοκράτειρα αυτοκρατορία, η Μεγάλη Βρετανία, θα κέρδιζε και αυτόν τον πόλεμο, ενώ για τους Γερμανούς αυτό ήταν αδύνατο. Διότι η μόνη πιθανότητα να κερδίσουν θα ήταν να κυριαρχήσουν στον κόσμο συνολικά.

Το ότι δεν έχουμε τις απαντήσεις δεν σημαίνει ότι είναι άτοπο να θέτουμε τα ερωτήματα. Ούτε πως μικραίνει τον ηρωισμό και την αυτοθυσία των Ελλήνων που πολέμησαν και κέρδισαν μια σημαντική μάχη σε έναν ευρύτερο πόλεμο. Πόσο ήταν σημαντική όμως αυτή η πρόσκαιρη νίκη στη μάχη της Αλβανίας για τους ίδιους τους Έλληνες; τι συνέπειες είχε;

Μπορεί να αναρωτηθεί κανείς τι θα είχε κερδίσει ή χάσει η Ελλάδα εάν το ΟΧΙ της το '40 ήταν κάπως πιο προσχηματικό ή λιγότερο ηρωικό στην Αλβανία ;

Τι θα είχε συμβεί εάν η Ελλάδα είχε τελικά καταληφθεί με μικρότερη αντίσταση και λιγότερους νεκρούς, από τους Ιταλούς αντί, αναπόφευκτα, από τους Γερμανούς λίγο αργότερα; Εάν έφευγε μεγαλύτερο μέρος στρατού κι εξοπλισμού στη βόρεια Αφρική ανέπαφο να πολεμήσει εκεί με τους Συμμάχους ;

Θα ήταν ίδιες οι βαρβαρότητες στην Κατοχή από τους Ιταλούς μέχρι να τους αντικαταστήσουν οι Γερμανοί αργότερα; θα χάνονταν ομοίως όλοι οι Εβραίοι; θα ήταν ίδια η Αντίσταση; Θα γινόταν με τον ίδιο τρόπο και ένταση ο Εμφύλιος; μεγαλύτερη; μικρότερη;

Τι επίπτωση θα είχε στην εξέλιξη την ίδια του μεγάλου πολέμου; θα άλλαζε σε κάτι η έκβασή του;

Ποιες θα ήταν οι ισορροπίες εντός του Άξονα στη συνέχεια και τι επιπτώσεις θα είχαν; 

Θα έμπαιναν νωρίτερα οι Αμερικάνοι ή αργότερα στον πόλεμο, αν οι Σοβιετικοί υποχωρούσαν περισσότερο;

Θα κέρδιζε τέλος η Ελλάδα τα Δωδεκάνησα, τη μόνη ουσιαστική εδαφική ανταπόδοση του ότι πολέμησε με τους νικητές, αν είχε πολεμήσει μεν, ηττηθεί δε νωρίτερα από τους Ιταλούς στην Αλβανία και είχε συνεχίσει τον πόλεμο με την εξόριστη κυβέρνηση στα άλλα μέτωπα;

Πιθανόν να μην άλλαζαν πολλά στη μεγάλη εικόνα, ίσως πάλι κάποια να είχαν διαφορετικά εξελιχθεί. Κάποιες ζωές θα είχαν πάρει άλλους δρόμους, κάποιοι θα είχαν ενδεχόμενα επιβιώσει. Κάποιοι άλλοι, ή οι ίδιοι, αλλού θα είχαν πάλι χαθεί. Άλλο κουβάρι θα είχε υφάνει η ιστορία. Πιο ματωμένο; Πιο ήπιο; Ποιος ξέρει;

Μειώνουν αυτές οι σκέψεις την τιμή που οφείλουμε σε όσους έκαναν το καθήκον τους; Ούτε στο ελάχιστο! Όποιες και να είναι οι απαντήσεις κι οι υποθέσεις, μπορούν να το φωτίσουν μόνο περισσότερο, ως τραγικότερο και γι' αυτό ενδοξότερο, αν ιδωθεί στην αβεβαιότητα της ιστορικής του στιγμής.

Γιώργος Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος

  Φωτογραφία: του Λάζαρου Ακερμανίδη (αρχείο Αλέξανδρου Ακερμανίδη)

Ιστορίες του πολέμου

"Πούθ' έρχεσαι; Απ' τη Βαβυλώνα.

Πού πας; Στο μάτι του κυκλώνα.
Ποιαν αγαπάς; Κάποια τσιγγάνα.
Πώς τη λένε; Φάτα Μοργκάνα."

Η σαντορινιά μητέρα της αγαπημένης Μαρίζας Κωχ (χτες σε ένα αυτοβιογραφικό αναλόγιο με τη Νένα Βενετσάνου) βρέθηκε στην Αθήνα για μια εβδομάδα στα χρόνια της Κατοχής.

Συναντήθηκε σε ένα φωτογραφείο με έναν Γερμανό αξιωματικό που υπηρετούσε στην Αθήνα. Έζησε μαζί του τρία χρόνια μέχρι την απελευθέρωση. Μετά ο αξιωματικός αυτός εξαφανίστηκε, σκοτώθηκε κατά πάσα πιθανότητα, κι έμειναν τα δύο ξανθά ορφανά με τα μπλε μάτια, μόνα στη Αθήνα, με τη δυστυχή μάνα. Για λίγο φιλοξενήθηκαν στο Δαφνί με πολλά άλλα. Αυτά αφηγείται. Το φτωχό νησί τούς δέχτηκε πίσω...

Η δική μου μητέρα, μεγάλη πια, πρόσφατα μου αφηγήθηκε μια άλλη ιστορία του πολέμου.

Στην Κάρυστο, όπου μεγάλωσε η μάνα μου σε μια μεσαία οικογένεια του νησιού, κρύβανε οι γονείς της, οι παππούδες μου, όπως πολλοί Έλληνες, έναν νεαρό Ιταλό στρατιώτη, 19-20 χρόνων, από τους Γερμανούς που τους κυνηγούσαν και τους σκότωναν, όταν πια η Ιταλία είχε παραδοθεί. Είχα μικρός ανακαλύψει το ξίφος του στο υπόγειο πριν σφραγιστεί.

Τον είχαν κρύψει σε κάτι παλιά χαμόσπιτα στην άλλη άκρη του οικοπέδου. Η μάνα μου τότε θα ήταν επτά χρονών. Η μεγαλύτερη κόρη. Την έστελναν να του πάει το φαγητό, νερό και αλλαξιές, να μην κινήσουν υποψίες. Σε κάποια στιγμή δοκίμασαν μαζί με άλλους να τους φυγαδέψουν στην Αθήνα με ένα καΐκι. Αν φτάνανε θα γλύτωνε.

Η μητέρα μου είχε λυπηθεί που έφευγε. Το ίδιο βράδυ άκουσαν αεροπλάνα, στούκας γερμανικά και μια έκρηξη σαν πυροτέχνημα πλάι στην κυρά Παναγιά, το νησάκι καταμεσής του κόλπου. Το χτύπησαν και το βύθισαν το καΐκι. Χάθηκε κι αυτός. "Έκλαιγα για εβδομάδες μετά", μου είπε. "Λες να τον είχα ερωτευτεί και να μην μπορούσα να το καταλάβω;" 

Πέρα απ' τους ηρωισμούς και τις μάχες είναι αυτές κυρίως οι βαθύτερες αληθινές ιστορίες του πολέμου. Τα ορφανά, σαν κι αυτά που αναζητούν μια στέγη στις μέρες μας, οι χαμένοι νέοι άνθρωποι απ' όλες τις πλευρές, ανθρώπινες σχέσεις, ιστορίες που πιάστηκαν στα γρανάζια της ιστορίας. Και ανάμεσα στο απόλυτο κακό, να φυτρώνει το καλό, η ανθρώπινη αλληλεγγύη, η γονική συμπόνια για τα νέα παιδιά του "εχθρού", ο έρωτας, η γυναικεία ψυχή.

"...Rosso romano, πορφυρό της Δαμασκός,

δόξα τού κρύσταλλου, κρασί απ' τη Σαντορίνη.
Ο ασκός να ρέει, κι ο Απόλλωνας βοσκός
να κολυμπάει τα βέλη του με διοσκορίνη..."

Γιώργος Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος

Ο φόβος και η οργή των αγελαίων

Όταν η μάζα τα βάζει συλλήβδην με τους μουσουλμάνους, γίνομαι αμέσως μουσουλμάνος. Όταν το κοπάδι αφηνιάζει με όλους τους χριστιανούς, τους βουδιστές, τους Εβραίους, τους άθεους, σα νάναι το αντίπαλο κοπάδι, γίνομαι με μιας χριστιανός, βουδιστής, Εβραίος, άθεος . Όταν η αγέλη αφιονίζεται με τους Γερμανούς, τους Τούρκους, τους Αμερικανούς, τους βορειομακεδόνες, τους Αλβανούς, γίνομαι ενστικτωδώς Γερμανός, Τούρκος, Αμερικανός, βορειομακεδόνας, Αλβανός. Σαν αφηνιάζουν τα ζωντανά με τους gay, gay είμαι, με τις γυναίκες γυναίκα, με τους μαύρους μαύρος, με τους λευκούς λευκός. Όταν η αγέλη αφιονίζεται με τα ζώα, ζώο κι εγώ με νύχια και με δόντια.

Κι όταν στρέφεται στους Έλληνες αδιακρίτως η φρικτή οργή των αγελαίων, Έλληνας γυρίζω μέχρι το μεδούλι, μέχρι την τελευταία ανάσα.

Γιατί είναι αυτό το πιο σπουδαίο δώρο που μου έκαναν εκείνοι που κάποτε ζήσαν γύρω από αυτό το γαλανό πέλαγος που σήμερα βρίσκεται η Ελλάδα: με μάθανε πως όλα είμαστε οι άνθρωποι, όλα τα περιέχουμε, Τρώες τε και Αχαιοί: και τ' αγρίμι και τον άνθρωπο. .

Το πρώτο, το αγρίμι, ξεπροβάλλει όταν ο φόβος φτιάχνει κοπάδι, σκυλιών ή βουβάλων. Τσούρμο κυνηγών για κυνηγημένων, εντέλει το ίδιο.

Αυτό που πιο πολύ περιέχουμε είναι κείνο που πιότερο μας τρομάζει. Γι' αυτό το μισούμε στον άλλο και μας πανικοβάλλει. Είμαστε πρόσφυγες του εαυτού μας.

Για τούτη την αιτία το δεύτερο, ο άνθρωπος μέσα μας, αναδύεται όταν το άτομο νικά τον πανικό του, ξεχωρίζει τον εαυτό του σαν μοναδικότητα, στέκεται απέναντι κι αντικριστά σε κάθε αγέλη, στη δική του πρώτα πρώτα, και λογίζεται τα δύσκολα, με ψυχραιμία, γνώση, αρετή και τόλμη. Κι ίσως μια πρέζα ενσυναίσθησης. Αυτό που η κάθε αγέλη προσπαθεί να ξεσκίσει πανικόβλητη, ο άνθρωπος προσπαθεί να το καταλάβει, να το εν-νοήσει. Τότε υπάρχει ελπίδα. Και για το κοπάδι.

Γιώργος Γιαννούλης- Γιαννουλόπουλος